Combiner Box สำคัญอย่างไรในระบบโซล่าเซลล์ ภายในมีอะไร ติดตั้งตรงไหน
Combiner Box คือตู้รวมสายจากแผงโซลาร์เซลล์ก่อนเข้าอินเวอร์เตอร์ ภายในมีฟิวส์ DC อุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่า และสวิตช์ตัดไฟ DC ช่วยป้องกันไฟเกิน ไฟกระชาก และให้ตัดระบบได้ปลอดภัยเมื่อต้องซ่อมบำรุง
Combiner Box (คอมไบเนอร์บ็อกซ์) หรือตู้รวมสาย DC คือตู้ที่ติดตั้งระหว่างแผงโซลาร์เซลล์กับอินเวอร์เตอร์ ทำหน้าที่ รวมสายจากแผงหลายสตริง และเป็นจุดติดตั้ง อุปกรณ์ป้องกันฝั่งไฟฟ้ากระแสตรง (DC) เช่น ฟิวส์ อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก และสวิตช์ตัดไฟ DC
หลายแหล่งเรียก Combiner Box ว่าเป็นกล่องรวมสายทั้ง AC และ DC แต่ในระบบโซล่าเซลล์บ้าน Combiner Box หมายถึงตู้ฝั่ง DC ที่รับสายจากแผง ส่วนฝั่ง AC จากอินเวอร์เตอร์เข้าตู้ไฟบ้านจะมีตู้ป้องกันฝั่ง AC แยกต่างหาก (ระบบที่มีอินเวอร์เตอร์หลายเครื่องอาจมีตู้รวมฝั่ง AC อีกชุด)
ความสำคัญของ Combiner Box อยู่ที่ความปลอดภัย ไฟจากแผงเป็นไฟ DC แรงดันหลายร้อยโวลต์ที่ผลิตตลอดเวลาที่มีแสง ถ้าเกิดไฟรั่ว ไฟเกิน หรือฟ้าผ่าใกล้ระบบ อุปกรณ์ในตู้นี้คือด่านแรกที่ช่วยจำกัดความเสียหายก่อนถึงอินเวอร์เตอร์และตัวบ้าน
Combiner Box ทำหน้าที่อะไรบ้าง
- รวมสายหลายสตริง ให้เป็นสายชุดเดียวหรือน้อยลงก่อนเข้าอินเวอร์เตอร์ ทำให้เดินสายเป็นระเบียบ
- ป้องกันกระแสเกินและกระแสย้อน ด้วยฟิวส์ DC ประจำแต่ละสตริง
- ป้องกันไฟกระชาก จากฟ้าผ่าด้วยอุปกรณ์ Surge Protection Device (SPD) ชนิด DC
- ตัดไฟ DC ได้อย่างปลอดภัย ด้วยสวิตช์ตัดไฟ (DC Isolator หรือ DC Breaker) เมื่อต้องซ่อมหรือเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์
- เป็นจุดตรวจวัด สำหรับช่างที่ต้องวัดแรงดันและกระแสของแต่ละสตริงเมื่อเกิดปัญหา
อุปกรณ์หลักภายในตู้
ฟิวส์ DC สำหรับโซลาร์เซลล์ (gPV)
ฟิวส์ในตู้ต้องเป็นชนิด gPV ที่ออกแบบสำหรับระบบโซลาร์เซลล์ตามมาตรฐาน IEC 60269-6 ไม่ใช่ฟิวส์ AC ทั่วไป และมีพิกัดแรงดัน DC ไม่ต่ำกว่าแรงดันสูงสุดของสตริง พิกัดกระแสคำนวณจากกระแสลัดวงจร (Isc) ของแผง และต้องไม่เกินค่า Maximum Series Fuse Rating ที่ระบุในดาต้าชีทของแผง
อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (DC SPD)
ช่วยระบายแรงดันกระชากจากฟ้าผ่าใกล้เคียงลงดิน ปกป้องอินเวอร์เตอร์ซึ่งเป็นอุปกรณ์ราคาสูงชิ้นหนึ่งในระบบ SPD ต้องเป็นรุ่นสำหรับ PV (DC) โดยเฉพาะ และต้องต่อกับ ระบบสายดินที่ดี จึงจะทำงานได้ผล
สวิตช์ตัดไฟ DC
ต้องเป็นรุ่นที่ออกแบบให้ตัดกระแส DC ภายใต้โหลดได้ เพราะไฟ DC เมื่อตัดวงจรจะเกิดการอาร์กที่ดับยากกว่าไฟ AC การใช้เบรกเกอร์ AC แทนจึงไม่ปลอดภัย
ตัวตู้
ตู้ติดตั้งภายนอกอาคาร ควรมีระดับการป้องกันน้ำและฝุ่น เช่น IP65 ขึ้นไป ทนแดด UV มีช่องร้อยสายที่ซีลกันน้ำ และระบายความร้อนได้ดี เพราะภายในตู้ที่โดนแดดอาจร้อนกว่าอากาศภายนอกมาก ซึ่งมีผลต่อพิกัดของฟิวส์และอายุอุปกรณ์
บ้านทุกหลังต้องมี Combiner Box ไหม
คำตอบคือ ขึ้นกับจำนวนสตริงและชนิดอินเวอร์เตอร์
- ระบบที่มี 1–2 สตริงต่อหนึ่งช่องอินพุต: ตามหลักของมาตรฐาน IEC 62548 โดยทั่วไปยังไม่จำเป็นต้องมีฟิวส์ประจำสตริง เพราะกระแสย้อนจากสตริงอื่นไม่เกินที่แผงทนได้
- ระบบที่ต่อขนานตั้งแต่ 3 สตริงขึ้นไป: กระแสย้อนจากสตริงอื่นที่ไหลเข้าสตริงที่เกิดลัดวงจรอาจเกินพิกัดของแผง ต้องคำนวณ และโดยมากต้องมีฟิวส์ประจำสตริง
- อินเวอร์เตอร์ที่มีช่องอินพุตหลายช่อง หลายรุ่นมีสวิตช์ตัดไฟ DC ในตัว บางรุ่นมี SPD ด้วย ระบบบ้านขนาดเล็กจึงอาจใช้ตู้ DC ที่เรียบง่ายกว่าได้
แม้ในระบบเล็กที่ไม่ต้องรวมสตริง หลายบ้านยังเลือกติดตู้ DC ที่มี SPD และสวิตช์ตัดไฟ เพื่อป้องกันฟ้าผ่าและให้ตัดไฟใกล้จุดติดตั้งอินเวอร์เตอร์ได้สะดวก โดยเฉพาะเมื่อสายจากหลังคาเดินมาไกล ทั้งนี้ควรให้วิศวกรผู้ออกแบบเป็นผู้กำหนดตามแบบระบบจริง
สัญญาณว่า Combiner Box มีปัญหา
- ฝาตู้มีรอยไหม้ กลิ่นไหม้ หรือพลาสติกเปลี่ยนสี
- มีน้ำหรือไอน้ำเกาะในตู้ ซีลยางเสื่อม
- ฟิวส์ขาดบ่อยในสตริงเดิม
- ตัวบ่งชี้ของ SPD เปลี่ยนสี (หลายรุ่นแสดงเป็นสีแดงเมื่อหมดอายุ)
- อินเวอร์เตอร์แจ้งว่าสตริงใดสตริงหนึ่งไม่มีไฟ หรือแจ้งค่าความเป็นฉนวนต่ำ
ถ้าพบอาการเหล่านี้ อย่าเปิดตู้หรือถอดฟิวส์เอง เพราะสาย DC ยังมีไฟตราบที่มีแสง และการดึงฟิวส์ขณะมีกระแสไหลอาจเกิดการอาร์ก ควรให้ช่างที่มีความรู้ด้านระบบ DC ตรวจ อ่านแนวทางที่ปลอดภัยเพิ่มเติมที่ 4 เทคนิค ซ่อมโซล่าเซลล์ให้ปลอดภัย
ตำแหน่งติดตั้งที่เหมาะสม
- ไม่โดนแดดส่องโดยตรง ความร้อนสะสมในตู้ทำให้ฟิวส์และอุปกรณ์ทำงานผิดพิกัดและเสื่อมเร็ว ในประเทศไทย ผนังทิศเหนือหรือใต้ชายคามักเป็นจุดที่ดี
- อากาศถ่ายเท ช่วยระบายความร้อน ไม่ติดในที่อับ
- อยู่ระหว่างแผงกับอินเวอร์เตอร์ ในตำแหน่งที่ทำให้สายสั้นที่สุด ลดการสูญเสียพลังงานในสาย
- มีพื้นที่ทำงานพอ ให้ช่างเปิดตู้ ตรวจวัด และเปลี่ยนอุปกรณ์ได้สะดวกและปลอดภัย
- พ้นน้ำและเด็ก ติดสูงพ้นระดับน้ำขัง และไม่อยู่ในจุดที่เด็กเอื้อมถึง
เลือก Combiner Box ให้เหมาะกับระบบ
- นับจำนวนสตริงและกระแสของแต่ละสตริงจากดาต้าชีทแผง
- ตรวจแรงดันเปิดวงจรสูงสุดของสตริง (คิดที่อุณหภูมิเช้าที่เย็นที่สุด) เพื่อเลือกพิกัดแรงดันของอุปกรณ์ทุกตัว
- เลือกฟิวส์ gPV สวิตช์ DC และ SPD ที่มีพิกัดตรงกับระบบ
- เลือกตู้ที่มีระดับ IP เหมาะกับจุดติดตั้ง
- ต่อสายดินให้ถูกต้อง และใช้ขั้วต่อกับสายสำหรับงานโซลาร์โดยเฉพาะ
- เลือกตู้ที่อุปกรณ์ภายในผ่านมาตรฐาน IEC ที่เกี่ยวข้อง มีช่องร้อยสายและพื้นที่เดินสายเพียงพอให้ติดตั้งง่าย และเปรียบเทียบราคากับความพร้อมของอะไหล่
ดูตู้รวมสายสำเร็จรูปได้ที่หมวด Combiner Box และอุปกรณ์ฟิวส์ เบรกเกอร์ DC และ SPD ที่หมวด อุปกรณ์ป้องกัน ส่วนการเลือกขนาดสายฝั่ง DC อ่านต่อได้ที่ สายแบตเตอรี่ เลือกแค่ขนาดใหญ่ไว้ก่อนอาจยังไม่พอ
สรุป
Combiner Box คือตู้รวมสายและป้องกันฝั่ง DC ที่ช่วยให้ระบบโซลาร์เซลล์ปลอดภัย มีฟิวส์ป้องกันกระแสเกิน SPD ป้องกันไฟกระชาก และสวิตช์ตัดไฟ DC สำหรับซ่อมบำรุง ระบบที่ต่อขนานตั้งแต่ 3 สตริงขึ้นไปมักต้องมีฟิวส์ประจำสตริง ส่วนระบบบ้านขนาดเล็กอาจใช้ตู้ DC ที่เรียบง่ายกว่า สิ่งสำคัญคืออุปกรณ์ทุกชิ้นต้องเป็นรุ่นสำหรับไฟ DC และมีพิกัดตรงกับระบบ
ต้องการให้ช่วยเลือกหรือออกแบบตู้ Combiner Box ให้เหมาะกับระบบของคุณ ติดต่อ B2H Solar Energy ทาง LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123


