บทความ

5 ปัจจัย ที่มีผลต่อความเร็วในการชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า

ความเร็วในการชาร์จ EV ขึ้นกับ 5 ปัจจัย คือ ระดับแบตเตอรี่ตอนเริ่มชาร์จ อุณหภูมิแบตเตอรี่ การใช้ไฟอื่นขณะชาร์จ การเสื่อมสภาพของแบตเตอรี่ และขีดจำกัดกระแสและแรงดันของรถกับเครื่องชาร์จ

หลายคนเคยเจอว่าเสียบตู้ชาร์จกำลังสูง แต่รถรับไฟได้แค่ครึ่งเดียว หรือชาร์จวันนี้ช้ากว่าเมื่อวาน สาเหตุคือความเร็วในการชาร์จ ไม่ได้ขึ้นกับตู้ชาร์จอย่างเดียว ทุกครั้งที่เริ่มชาร์จ รถกับเครื่องชาร์จจะ "ตกลง" กันว่าจะรับส่งกำลังเท่าไร โดยระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS) ของรถเป็นผู้กำหนดตามสภาพแบตเตอรี่ ณ ขณะนั้น และกำลังที่ได้จริงจะไม่เกินค่าที่ต่ำที่สุดของทั้งระบบ

บทความนี้สรุป 5 ปัจจัยหลักที่มีผลต่อความเร็วในการชาร์จ พร้อมวิธีใช้ให้เป็นประโยชน์ (ถ้ายังไม่แน่ใจความต่างระหว่างการชาร์จ AC กับ DC อ่าน ชาร์จรถไฟฟ้าแบบ AC กับ DC Fast charge ต่างกันอย่างไร ก่อน)

1. ระดับแบตเตอรี่ตอนเริ่มชาร์จ

ระดับแบตเตอรี่ (State of Charge หรือ SoC) บอกว่าแบตเต็มอยู่กี่เปอร์เซ็นต์ เหมือนมาตรวัดน้ำมัน แบตเตอรี่รับไฟได้เร็วเมื่อระดับพลังงานยังต่ำถึงปานกลาง และช้าลงชัดเจนเมื่อใกล้เต็ม เปรียบง่าย ๆ เหมือนหาที่นั่งในโรงภาพยนตร์ ตอนโรงว่างหาที่นั่งได้ทันที แต่ตอนเกือบเต็มต้องใช้เวลามากกว่า

ในทางปฏิบัติ ช่วงที่ชาร์จได้เร็วที่สุดมักอยู่ราว 20–80% เมื่อเกินราว 80% BMS จะลดกำลังชาร์จลงมากเพื่อคุมความร้อนและแรงดันของเซลล์ กราฟกำลังชาร์จที่เปลี่ยนตามระดับแบตนี้เรียกว่า Charging Curve ซึ่งแต่ละรุ่นต่างกัน

  • ที่ตู้ DC Fast Charge การชาร์จช่วง 80–100% อาจใช้เวลาใกล้เคียงหรือนานกว่าช่วง 20–80% ทั้งที่ได้พลังงานน้อยกว่ามาก
  • ถ้าเดินทางไกล การแวะชาร์จสั้น ๆ ในช่วงแบตต่ำถึงปานกลาง มักเร็วกว่าการรอให้เต็มทีเดียว
  • การชาร์จ AC ที่บ้านได้รับผลน้อยกว่า เพราะกำลังชาร์จต่ำอยู่แล้ว

2. อุณหภูมิของแบตเตอรี่

แบตเตอรี่ลิเทียมชอบอุณหภูมิที่พอเหมาะ BMS จะคอยดูไม่ให้แบตร้อนเกินไป และไม่ให้ชาร์จเร็วเกินไปขณะแบตเย็น เพราะอุณหภูมิที่ไม่เหมาะสมส่งผลต่ออายุแบตเตอรี่ วันที่อากาศร้อนจัด ความเร็วในการชาร์จอาจลดลง เพราะรถต้องใช้พลังงานส่วนหนึ่งระบายความร้อนและจำกัดกำลังชาร์จ ส่วนอากาศเย็นมากก็ทำให้ชาร์จช้าลงเช่นกัน

สำหรับประเทศไทย ปัญหาที่พบบ่อยกว่าคือ ความร้อน

  • จอดชาร์จกลางแดดตอนบ่าย หรือขับทางไกลด้วยความเร็วสูงแล้วชาร์จเร็วต่อทันที แบตอาจร้อนจนรถลดกำลังชาร์จ
  • ในทางกลับกัน แบตที่อุ่นพอดีหลังขับมาระยะหนึ่ง มักรับไฟเร็วกว่าแบตที่เพิ่งออกรถมาไม่ไกล
  • รถบางรุ่นมีฟังก์ชันเตรียมอุณหภูมิแบตเตอรี่ (Battery Preconditioning) เมื่อตั้งปลายทางเป็นสถานีชาร์จในระบบนำทาง ตรวจในคู่มือรถว่ามีหรือไม่
  • ถ้าเลือกได้ ให้จอดชาร์จในที่ร่ม ดูวิธีดูแลรถช่วงอากาศร้อนเพิ่มที่ การดูแลรถ EV ในช่วงฤดูร้อน

3. การใช้ไฟอื่นขณะชาร์จ

ถ้านั่งอยู่ในรถระหว่างชาร์จ พลังงานบางส่วนที่ควรเข้าแบตเตอรี่จะถูกนำไปใช้กับระบบอื่น เช่น แอร์ในห้องโดยสาร ไฟ เครื่องเสียง และอุปกรณ์เสริม โดยเฉพาะตอนชาร์จ AC กำลังต่ำ ส่วนนี้จะเห็นผลชัดกว่า เพราะกำลังที่ถูกแบ่งไปคิดเป็นสัดส่วนที่มากกว่า

การแบ่งกำลังยังเกิดนอกตัวรถได้ด้วย

  • ที่สถานี: ตู้ DC บางรุ่นมีสองหัวที่ใช้กำลังร่วมกัน ถ้ามีรถเสียบพร้อมกัน แต่ละคันอาจได้กำลังน้อยลง
  • ที่บ้าน: Wall Charger ที่มีระบบจัดการโหลด (Load Management) จะลดกระแสชาร์จเมื่อบ้านใช้ไฟมาก เพื่อไม่ให้เกินพิกัดมิเตอร์ ซึ่งช่วยความปลอดภัย แต่ทำให้ชาร์จช้าลงช่วงที่เปิดแอร์หลายเครื่อง
  • แรงดันไฟตก: ถ้าแรงดันไฟที่บ้านต่ำ กำลังชาร์จก็ลดลง และเครื่องชาร์จบางรุ่นจะหยุดชาร์จเพื่อป้องกันตัวเอง

4. การเสื่อมสภาพของแบตเตอรี่

แบตเตอรี่เสื่อมสภาพและสูญเสียความจุลงตามอายุการใช้งาน แบตที่เสื่อมมากขึ้นอาจถูก BMS จำกัดกำลังชาร์จให้ต่ำลงในบางรุ่น เพื่อรักษาความปลอดภัย ความร้อนสะสมและการชาร์จที่ระดับสูงบ่อย ๆ เป็นปัจจัยที่เร่งการเสื่อมได้

หลักทั่วไปเมื่อใช้การชาร์จเร็วแบบ DC คือ หยุดชาร์จที่ราว 80–85% ถ้าไม่จำเป็นต้องใช้ระยะทางเพิ่ม ทั้งช่วยประหยัดเวลาและลดภาระของแบตเตอรี่ ส่วนการชาร์จประจำวันที่บ้าน ให้ตั้งระดับชาร์จสูงสุดตามคำแนะนำในคู่มือรถ เพราะแบตเตอรี่แต่ละชนิดมีคำแนะนำต่างกัน

5. ขีดจำกัดกระแสและแรงดันของรถและเครื่องชาร์จ

กำลังชาร์จวัดเป็นกิโลวัตต์ (kW) ซึ่งเท่ากับ แรงดันไฟฟ้า (V) × กระแสไฟฟ้า (A) คิดเหมือนน้ำไหลในท่อ แรงดันคือแรงดันน้ำ ส่วนกระแสคือปริมาณน้ำที่ไหลผ่าน ทั้งรถและเครื่องชาร์จต่างมีขีดจำกัดของตัวเอง และกำลังที่ได้จริงคือค่าที่ต่ำกว่า

  • ฝั่ง AC: จำกัดด้วยเครื่องชาร์จในตัวรถ (On-Board Charger) เช่น รถที่ OBC 7 kW เสียบตู้ 22 kW ก็ได้ราว 7 kW และรถบางรุ่นรับไฟ AC ได้เพียง 1 เฟส
  • ฝั่ง DC: จำกัดด้วยกำลัง DC สูงสุดที่ผู้ผลิตกำหนด เช่น รถที่รับได้สูงสุด 50 kW เสียบตู้ 150 kW ก็ได้ไม่เกิน 50 kW รถที่ใช้แบตเตอรี่แรงดันสูง (เช่น ระบบ 800 V) มักรับกำลังได้สูงกว่า
  • เครื่องชาร์จที่บ้าน: Wall Charger 1 เฟส 32 A ได้ประมาณ 7.4 kW ส่วน 3 เฟสได้ 11 kW หรือ 22 kW และยังถูกจำกัดด้วยขนาดมิเตอร์ สายเมน และวงจรที่ติดตั้ง

นอกจากนี้ ขนาดแบตเตอรี่มีผลต่อ "เวลา" ที่ใช้ เวลาโดยประมาณคิดได้จาก พลังงานที่ต้องเติม (kWh) ÷ กำลังชาร์จ (kW) บวกการสูญเสียเล็กน้อย การเลือกเครื่องชาร์จให้เหมาะกับรถและบ้านดูได้ที่ 3 ข้อควรรู้ เลือกซื้อเครื่องชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า

สรุป

ความเร็วในการชาร์จรถยนต์ไฟฟ้าถูกกำหนดโดยส่วนที่ "ช้าที่สุด" ในระบบ ทั้งระดับแบตเตอรี่ อุณหภูมิ การใช้ไฟอื่นขณะชาร์จ สภาพแบตเตอรี่ และขีดจำกัดกระแสและแรงดันของรถกับเครื่องชาร์จ เข้าใจ 5 ปัจจัยนี้แล้วจะวางแผนชาร์จได้ดีขึ้น เช่น

  • ชาร์จที่บ้านเป็นประจำด้วย Wall Charger ที่เหมาะกับ OBC ของรถ และตั้งเวลาชาร์จช่วงค่าไฟถูก (ชาร์จรถไฟฟ้าอย่างไรให้คุ้ม)
  • เมื่อใช้ DC Fast Charge ให้เริ่มชาร์จตอนแบตต่ำและถอดเมื่อถึงราว 80% ถ้าไม่จำเป็นต้องใช้ระยะทางเพิ่ม
  • หลีกเลี่ยงการชาร์จตอนแบตร้อนจัด และปิดอุปกรณ์ที่ไม่จำเป็นในรถระหว่างชาร์จ
  • ถ้าชาร์จที่บ้านช้าผิดปกติหรือหยุดบ่อย ให้ช่างไฟตรวจแรงดันไฟ สายไฟ และการตั้งค่าเครื่องชาร์จ

ถ้าอยากให้ระบบชาร์จที่บ้านทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ ทีมงาน B2H Solar Energy ช่วยสำรวจระบบไฟและให้คำปรึกษาเรื่องเครื่องชาร์จที่เหมาะกับรถของคุณได้ ติดต่อ LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123

5 ปัจจัย ที่มีผลต่อความเร็วในการชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า