RCD Type B สำหรับงานติดตั้งเครื่องชาร์จ EV คืออะไร ต่างจาก Type A อย่างไร
เครื่องชาร์จ EV อาจเกิดไฟรั่วแบบ DC ที่ทำให้ RCD ทั่วไปตัดไม่ได้ มาตรฐาน MPESTD-001:2563 จึงกำหนดให้ใช้ RCD Type B ไม่เกิน 30 mA หรือ Type A/F ร่วมกับ RDC-DD ที่ตัดไฟเมื่อไฟรั่ว DC เกิน 6 mA
RCD (Residual Current Device) หรือเครื่องตัดไฟรั่ว คืออุปกรณ์ที่ตัดไฟทันทีเมื่อมีกระแสไหลรั่วออกนอกวงจร เช่น ไหลผ่านร่างกายคนลงดิน สำหรับเครื่องชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า RCD ต้องเลือก ชนิด (Type) ให้ถูกต้อง เพราะเมื่อเกิดความผิดปกติ อาจมีไฟรั่วแบบ กระแสตรง (DC) ปนออกมา ซึ่ง RCD ทั่วไปตรวจจับไม่ได้ และอาจทำให้ RCD ทำงานผิดพลาดจนไม่ตัดไฟ
มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้าของ กฟน. และ กฟภ. MPESTD-001:2563 จึงกำหนดให้วงจรเครื่องชาร์จใช้ RCD Type B พิกัดไม่เกิน 30 mA หรือใช้ RCD Type A / Type F ร่วมกับอุปกรณ์ตรวจจับไฟรั่ว DC ที่เรียกว่า RDC-DD ซึ่งตัดไฟเมื่อไฟรั่ว DC เกิน 6 mA
ทำไมเครื่องชาร์จ EV ถึงมีไฟรั่วแบบ DC
ไฟบ้านเป็นไฟ AC แต่แบตเตอรี่รถเป็น DC ภายในรถจึงมีเครื่องชาร์จในตัว (On-Board Charger) ที่ใช้วงจรอิเล็กทรอนิกส์แปลงไฟ ถ้าฉนวนหรือวงจรส่วนนี้เสียหาย ไฟที่รั่วอาจเป็น DC แบบเรียบ (Smooth DC) ไม่ใช่ AC แบบปกติ
ปัญหาคือ DC แบบเรียบทำให้แกนแม่เหล็กภายใน RCD ทั่วไปอิ่มตัว เรียกว่า RCD Blinding ทำให้ RCD ตัวนั้นตรวจจับไฟรั่วได้ไม่ถูกต้อง แม้จะเกิดไฟรั่วแบบ AC ตามมาก็อาจไม่ตัด ผู้ใช้จะเข้าใจว่ามีเครื่องตัดไฟรั่วป้องกันอยู่ แต่จริง ๆ อุปกรณ์ทำงานไม่ได้
RCD แต่ละ Type ต่างกันอย่างไร
- Type AC: ตรวจจับไฟรั่ว AC รูปคลื่นไซน์เท่านั้น ไม่เหมาะกับวงจรเครื่องชาร์จ EV
- Type A: ตรวจจับไฟรั่ว AC และ DC แบบพัลส์ ทนไฟรั่ว DC แบบเรียบที่ซ้อนมาได้ราว 6 mA ถ้าเกินกว่านี้อาจทำงานผิดพลาด
- Type F: ทำได้เหมือน Type A และตรวจจับไฟรั่วความถี่ผสมได้ ทน DC แบบเรียบได้ราว 10 mA แต่ยังไม่ได้ออกแบบให้ตรวจจับ DC แบบเรียบโดยตรง
- Type B: ตรวจจับได้ทั้ง AC รูปคลื่นไซน์, DC แบบพัลส์, กระแสหลายความถี่ (กำหนดการทริปตั้งแต่ 50 Hz ถึง 1 kHz) และ DC แบบเรียบ (มาตรฐาน IEC 62423) จึงไม่ถูก DC ทำให้บอด ใช้กับโหลดที่มีวงจรแปลงไฟอิเล็กทรอนิกส์ เช่น สถานีชาร์จ EV ระบบ PV ไดรฟ์ปรับความเร็วมอเตอร์ และอุปกรณ์การแพทย์บางชนิด
RDC-DD และ RCD Type EV คืออะไร
RDC-DD (Residual Direct Current Detecting Device) ตามมาตรฐาน IEC 62955 คืออุปกรณ์ที่ตรวจจับไฟรั่ว DC แบบเรียบตั้งแต่ 6 mA ขึ้นไป แล้วตัดไฟหรือสั่งให้ตัดไฟ เพื่อให้ RCD Type A หรือ Type F ที่อยู่ต้นทางยังทำงานได้ถูกต้อง เครื่องชาร์จแบบติดผนังหลายรุ่นมี การตรวจจับไฟรั่ว DC 6 mA ติดตั้งมาในเครื่อง และบางผู้ผลิตเรียกอุปกรณ์ที่รวม RCD Type A กับการตรวจจับ DC 6 mA ไว้ในตัวเดียวว่า "RCD Type EV" ต้องดูสเปกจริงว่าผ่านมาตรฐาน IEC 62955 หรือไม่ ไม่ใช่ดูแค่ชื่อเรียก
มาตรฐาน MPESTD-001:2563 กำหนดอะไรบ้าง
ข้อกำหนดที่เกี่ยวกับ RCD และวงจรเครื่องชาร์จ ได้แก่
- ข้อ 3.1: ใช้ RCD Type B พิกัดกระแสรั่ว (IΔn) ไม่เกิน 30 mA และต้อง ตัดสายที่มีไฟทุกเส้น รวมทั้งสายนิวทรัล พร้อมกัน
- หมายเหตุข้อ 3.1: ใช้ Type A หรือ Type F แทนได้ ถ้ามีอุปกรณ์ตัดไฟเมื่อไฟรั่ว DC เกิน 6 mA (RDC-DD)
- หมายเหตุข้อ 3.1: ห้ามติดตั้ง RCD Type B ใต้วงจรที่มี RCD ชนิดอื่นอยู่ที่ต้นทาง เพราะ DC ที่ไหลผ่านอาจทำให้ RCD ตัวต้นทางบอด
- ข้อ 3.2–3.3: วงจรเครื่องชาร์จต้องแยกจากโหลดอื่น และหนึ่งวงจรจ่ายไฟให้เครื่องชาร์จได้เพียงเครื่องเดียว
- ข้อ 3.4: สายไฟต้องมีพิกัดกระแสไม่น้อยกว่า 1.25 เท่า ของกระแสเครื่องชาร์จ และไม่น้อยกว่าพิกัดเบรกเกอร์
ข้อห้ามติดตั้ง Type B ใต้ RCD ชนิดอื่นสำคัญมากกับบ้านในไทย ซึ่งหลายหลังมีเครื่องตัดไฟรั่วเป็นเมนในตู้ไฟ (Consumer Unit) อยู่แล้ว ช่างต้องออกแบบให้วงจรเครื่องชาร์จแยกออกมาก่อนเข้า RCD เมนเดิม หรือเปลี่ยนการจัดวงจรให้ถูกต้อง สำหรับบ้านในพื้นที่ กฟน. ควรตรวจข้อกำหนดของ กฟน. ประกอบด้วย
อ่านมาตรฐานการติดตั้งฉบับเต็มได้ที่ มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้าภายในบ้านที่อยู่อาศัย และจุดตรวจอื่นก่อนติดตั้งที่ 6 จุดที่ต้องรู้ ก่อนติดตั้ง EV CHARGER ที่บ้าน
เลือกใช้แบบไหนดี
- ดูคู่มือเครื่องชาร์จก่อน ว่ามีการตรวจจับไฟรั่ว DC 6 mA (RDC-DD ตาม IEC 62955) ในตัวหรือไม่
- ถ้ามีในตัว: ใช้ RCD Type A (หรือ Type F) พิกัด 30 mA ที่ต้นวงจรได้ตามหมายเหตุข้อ 3.1
- ถ้าไม่มี หรือไม่แน่ใจ: ใช้ RCD Type B พิกัดไม่เกิน 30 mA ซึ่งเป็นทางเลือกที่ป้องกันได้ครบที่สุด แม้ราคาสูงกว่า
- ระบบ 3 เฟส: ใช้ RCD แบบ 4 ขั้ว ที่ตัดทั้ง 3 เฟสและนิวทรัล
- อย่าใช้ Type AC กับวงจรเครื่องชาร์จ EV ทุกกรณี
นอกจาก RCD แล้ว วงจรต้องมีเบรกเกอร์กันกระแสเกินขนาดเหมาะสม และระบบสายดินที่ถูกต้อง งานนี้ควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตหรือวิศวกรไฟฟ้าออกแบบและติดตั้ง หลังติดตั้งแล้ว มาตรฐานเดียวกันกำหนดให้ RCD มีปุ่มทดสอบ (Test) และต้องตรวจสอบการทำงานทุก 6 เดือน ดูอุปกรณ์ได้ที่หมวด อุปกรณ์ป้องกัน และ EV Charger
สรุป
เครื่องชาร์จ EV อาจเกิดไฟรั่วแบบ DC ที่ทำให้ RCD ทั่วไปบอดและไม่ตัดไฟ มาตรฐาน MPESTD-001:2563 จึงกำหนดให้ใช้ RCD Type B ไม่เกิน 30 mA หรือ Type A/F ร่วมกับ RDC-DD ที่ตัดไฟเมื่อไฟรั่ว DC เกิน 6 mA บนวงจรเฉพาะของเครื่องชาร์จ และห้ามติด Type B ใต้ RCD ชนิดอื่น
ต้องการให้ช่วยเลือก RCD และติดตั้งวงจรเครื่องชาร์จ EV ให้ถูกมาตรฐาน ติดต่อ B2H Solar Energy ทาง LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123
