บทความ

มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้า (EV Charger) ภายในบ้านที่อยู่อาศัย

ติดตั้งที่ชาร์จรถ EV ในบ้านตามมาตรฐาน MPESTD-001:2563 ต้องมีวงจรเฉพาะ 1 วงจรต่อเครื่อง RCD Type B 30 mA สายไฟไม่ต่ำกว่า 1.25 เท่าของกระแสชาร์จ และระบบสายดินที่ถูกต้อง ทั้งเต้ารับสำหรับสายชาร์จพกพาและ Wall Charger

การชาร์จรถยนต์ไฟฟ้าที่บ้านต่างจากการใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไป เพราะรถดึงกระแสสูง ต่อเนื่องหลายชั่วโมง การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) และสำนักงาน กกพ. จึงร่วมกันจัดทำมาตรฐาน MPESTD-001:2563 ข้อกำหนดการติดตั้งระบบอัดประจุยานยนต์ไฟฟ้าสำหรับที่อยู่อาศัยและอาคาร ใช้ร่วมกับมาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าสำหรับประเทศไทย ครอบคลุมบ้าน คอนโดมิเนียม และสำนักงาน สำหรับการชาร์จแบบ Mode 2 (สายชาร์จพกพาเสียบเต้ารับ) Mode 3 (เครื่องชาร์จติดผนัง หรือ Wall Charger) และ Mode 4 (DC)

หลักสำคัญมี 4 ข้อ คือ วงจรเฉพาะสำหรับเครื่องชาร์จ เครื่องตัดไฟรั่ว (RCD) ชนิดที่ถูกต้อง สายไฟและเบรกเกอร์ขนาดพอ และ ระบบสายดินที่ปลอดภัย บทความนี้สรุปข้อกำหนดที่เจ้าของบ้านควรรู้ ทั้งกรณีติดเต้ารับสำหรับสายชาร์จพกพา และกรณีติดตั้ง Wall Charger

ข้อกำหนดพื้นฐานที่ใช้กับทุกแบบ

  • วงจรเฉพาะ: วงจรเครื่องชาร์จต้องแยกจากเครื่องใช้ไฟฟ้าอื่น และ 1 วงจรย่อยจ่ายไฟให้เครื่องชาร์จได้เพียง 1 เครื่อง ห้ามพ่วงกับแอร์ ปั๊มน้ำ หรือเต้ารับอื่น
  • RCD: ใช้ RCD Type B ค่ากระแสรั่ว (IΔn) ไม่เกิน 30 mA ที่ตัดสายเส้นไฟทุกเส้นรวมทั้งสายนิวทรัลพร้อมกัน หรือใช้ RCD Type A หรือ Type F ร่วมกับอุปกรณ์ตรวจจับไฟรั่วแบบ DC (RDC-DD) แทนได้ เพราะรถ EV อาจมีไฟรั่วแบบ DC ซึ่ง RCD ทั่วไปตรวจจับไม่ได้ และไม่ควรติด RCD Type B ไว้ด้านหลังของ RCD ชนิดอื่นในวงจรเดียวกัน
  • ขนาดสายไฟ: พิกัดกระแสของสายต้องไม่ต่ำกว่า 1.25 เท่าของกระแสเข้าเครื่องชาร์จ และไม่ต่ำกว่าพิกัดเบรกเกอร์ เช่น เครื่องชาร์จ 32 A ต้องใช้สายที่รับกระแสได้อย่างน้อย 40 A ตามวิธีเดินสายจริง
  • เบรกเกอร์ (อุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน): พิกัดไม่ต่ำกว่ากระแสเข้าเครื่องชาร์จ
  • คิดโหลดเต็ม: คำนวณสายเมนและมิเตอร์โดยคิดโหลดเครื่องชาร์จเต็ม 100% เว้นแต่มีระบบควบคุมโหลด
  • การเดินสายนอกอาคาร: ใช้ท่อร้อยสายฝังดินหรือเดินลอยในท่อเท่านั้น
  • ทดสอบ RCD: กดปุ่มทดสอบ (Test) ทุก 6 เดือน

ข้อกำหนดเรื่อง RCD อธิบายละเอียดในบทความ RCD Type B สำหรับงานติดตั้งเครื่องชาร์จ EV

ระบบสายดินและขนาดมิเตอร์

บ้านที่ต่อลงดินตามมาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าปัจจุบันมักเป็นระบบ TN-C-S (ต่อสายนิวทรัลกับสายดินที่ตู้เมน) มาตรฐานกำหนดให้เลือกวิธีป้องกันอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น

  • ทำ ค่าความต้านทานหลักดิน ให้ต่ำตามขนาดมิเตอร์: มิเตอร์ 15(45) A ไม่เกิน 2.5 โอห์ม และมิเตอร์ 30(100) A ไม่เกิน 1.25 โอห์ม (มิเตอร์ใหญ่กว่านี้ไม่แนะนำวิธีนี้)
  • ติดอุปกรณ์ที่ตัดสายทุกเส้นรวมทั้งนิวทรัลและสายดินภายใน 5 วินาที เมื่อแรงดันสัมผัสเกิน 70 V
  • เฉพาะผู้ใช้ไฟของ กฟภ. ใช้อุปกรณ์ป้องกันแรงดันต่ำ/เกินได้

ถ้าแยกหลักดินของเครื่องชาร์จเป็นระบบ TT ก็มีข้อกำหนดระยะห่างจากหลักดินและโลหะของระบบเดิม เรื่องนี้ต้องให้ช่างหรือวิศวกรไฟฟ้าออกแบบและวัดค่าจริง

ส่วนมิเตอร์ บ้านที่ใช้มิเตอร์ 1 เฟส 5(15) A หรือ 15(45) A มักต้องขอเพิ่มขนาด เพราะเครื่องชาร์จ 32 A รวมกับแอร์และเครื่องใช้ไฟฟ้าอื่นอาจเกินพิกัด ขนาดที่มักแนะนำคือ 1 เฟส 30(100) A หรือ 3 เฟส 15(45) A ขึ้นกับจำนวนและขนาดเครื่องชาร์จ การเพิ่มมิเตอร์อาจต้องเปลี่ยนสายเมน ตู้ไฟ และเมนเบรกเกอร์ตามไปด้วย ในพื้นที่ กฟน. สามารถเดินสายเมนชุดที่สองสำหรับเครื่องชาร์จได้ ส่วนพื้นที่ กฟภ. ได้ยกเลิกการขอติดตั้งมิเตอร์ลูกที่สองสำหรับชาร์จรถตั้งแต่ 1 กันยายน 2567 จึงใช้วิธีเพิ่มขนาดมิเตอร์เดิม สอบถามได้ที่ กฟภ. 1129 หรือ กฟน. 1130 ดูรายละเอียดเพิ่มเติมที่ เตรียมพร้อมมิเตอร์ไฟฟ้า ก่อนติดตั้งเครื่องชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า

กรณีที่ 1: เต้ารับสำหรับสายชาร์จพกพา (Mode 2)

สายชาร์จพกพาหรือสายชาร์จฉุกเฉินมีกล่องควบคุมบนสาย (IC-CPD) เสียบกับเต้ารับในบ้าน มาตรฐานกำหนดว่า

  • เต้ารับต้องเป็น ชนิดมีขั้วสายดิน พิกัดไม่ต่ำกว่า 16 A
  • ชนิดที่อนุญาต: 1 เฟส 230 V 16 A ตาม มอก.166 (2 ขา + ดิน) / 1 เฟส 32 A ตาม มอก.1234 หรือ IEC 60309-2 / 3 เฟส 16 A และ 32 A ตาม มอก.1234 หรือ IEC 60309-2
  • ห้ามใช้เต้ารับแบบเคลื่อนที่ คือปลั๊กพ่วงหรือรางปลั๊ก
  • เบรกเกอร์ของวงจรต้องไม่สูงกว่าพิกัดเต้ารับ เช่น เต้ารับ 16 A ใช้เบรกเกอร์ไม่เกิน 16 A
  • ติดป้ายเตือนพื้นเหลืองอักษรดำ ระบุกระแสและกำลังไฟ เช่น 16 A / 3.7 kW (1 เฟส) หรือ 32 A / 7.4 kW (1 เฟส)
  • ความสูงเต้ารับที่แนะนำ 0.75–1.2 เมตร จากพื้นที่จอดรถ
  • วงจรเต้ารับนี้ต้องมี RCD ตามข้อกำหนดพื้นฐานด้านบนเสมอ ไม่ควรพึ่งระบบป้องกันไฟรั่วในกล่องควบคุมบนสายเพียงอย่างเดียว

ข้อควรระวังในการใช้งานจริง เช่น การตรวจความร้อนของปลั๊ก อ่านต่อได้ที่ ใช้ที่ชาร์จฉุกเฉินบ่อย ระบบไฟฟ้ารถ EV จะเสียหายจริงหรือ

กรณีที่ 2: เครื่องชาร์จติดผนัง Wall Charger (Mode 3)

Wall Charger จ่ายไฟได้มากกว่า เช่น 7.4 kW (1 เฟส 32 A) หรือ 11–22 kW (3 เฟส) ข้อกำหนดเพิ่มเติมได้แก่

  • เครื่องชาร์จหรือหัวจ่ายแต่ละหัวต้องมี เบรกเกอร์และ RCD ของตัวเอง ถ้าเครื่องมีหลายหัวจ่าย แต่ละหัวต้องมีอุปกรณ์ป้องกันในตัวเครื่อง และมีเบรกเกอร์ที่วงจรย่อยอีกชั้น
  • สายชาร์จที่ออกจากเครื่องยาวไม่เกิน 7.5 เมตร
  • ติดตั้งนอกอาคารควรมีอุปกรณ์ป้องกันไฟกระโชก (Surge Protection)
  • ถ้าติดตั้งในที่ที่น้ำท่วมถึงหรือต่ำกว่าระดับพื้น ควรมีมาตรการป้องกันน้ำท่วม
  • ปุ่มหยุดฉุกเฉิน (Emergency Stop) บังคับเฉพาะเครื่องที่กระแสเข้าเกิน 60 A ต่อเฟส ซึ่งเครื่องชาร์จบ้านทั่วไปไม่ถึง

เลือกจุดติดตั้งให้ใกล้ที่จอดรถ สายชาร์จถึงช่องชาร์จของรถโดยไม่ต้องดึงตึง และกันแดดกันฝนได้ ดูรุ่นเครื่องชาร์จได้ที่หมวด EV Charger และอุปกรณ์อย่าง RCD เบรกเกอร์ และ Surge ได้ที่หมวด อุปกรณ์ป้องกัน

สรุป

การติดตั้งเครื่องชาร์จรถ EV ในบ้านให้ได้มาตรฐาน ต้องมี วงจรเฉพาะ 1 วงจรต่อ 1 เครื่อง ใช้ RCD Type B 30 mA (หรือ Type A/F ร่วมกับ RDC-DD) ใช้ สายไฟไม่ต่ำกว่า 1.25 เท่าของกระแสชาร์จ และมี ระบบสายดินที่ถูกต้อง ถ้าใช้สายชาร์จพกพาต้องเป็นเต้ารับติดผนังมีสายดินพิกัด 16 A ขึ้นไป ห้ามใช้ปลั๊กพ่วง งานนี้เกี่ยวข้องกับกระแสสูงและความปลอดภัยของคนในบ้าน ควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตหรือวิศวกรไฟฟ้าเป็นผู้ออกแบบและติดตั้ง และหลังติดตั้งควรวัดค่าความต้านทานดิน ทดสอบ RCD และทดลองชาร์จเต็มกำลังก่อนใช้งานจริง

ต้องการให้ช่วยประเมินระบบไฟในบ้านหรือติดตั้ง EV Charger ติดต่อ B2H Solar Energy ทาง LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123

หมายเหตุ: สรุปจากมาตรฐาน MPESTD-001:2563 ที่ กฟน. กฟภ. และสำนักงาน กกพ. จัดทำร่วมกัน แต่ละพื้นที่อาจมีรายละเอียดการขอใช้ไฟต่างกัน โปรดสอบถามการไฟฟ้าในพื้นที่ก่อนดำเนินการ

มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้า (EV Charger) ภายในบ้านที่อยู่อาศัย
มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้า (EV Charger) ภายในบ้านที่อยู่อาศัย
มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้า (EV Charger) ภายในบ้านที่อยู่อาศัย
มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้า (EV Charger) ภายในบ้านที่อยู่อาศัย
มาตรฐานการติดตั้งเครื่องอัดประจุไฟฟ้า (EV Charger) ภายในบ้านที่อยู่อาศัย