อุณหภูมิของแผงโซลาร์เซลล์ มีผลต่อประสิทธิภาพการผลิตไฟฟ้าจริงหรือไม่?
จริง แผงผลิตไฟจากความเข้มแสง ไม่ใช่ความร้อน ทุก 1°C ที่เซลล์ร้อนเกิน 25°C กำลังผลิตลดลงราว 0.25–0.35% ตอนเที่ยงในไทยจึงหายไปราว 10–15% ลดได้ด้วยการเลือกแผงและติดตั้งให้อากาศถ่ายเท
อุณหภูมิมีผลต่อการผลิตไฟฟ้าของแผงโซลาร์เซลล์จริง แต่ ในทางตรงข้ามกับที่หลายคนเข้าใจ หลายคนเชื่อว่าแผงต้องอยู่ในที่ร้อนจัดถึงจะได้ไฟเยอะ ซึ่งไม่ถูกต้อง แผงโซลาร์เซลล์ผลิตไฟจาก ความเข้มของแสงอาทิตย์ ไม่ได้ผลิตจากความร้อน และ ยิ่งเซลล์ร้อน ยิ่งผลิตไฟได้น้อยลง
แผงรุ่นปัจจุบันเสียกำลังผลิตราว 0.25–0.35% ต่อทุก 1°C ที่เซลล์ร้อนเกิน 25°C ในเมืองไทยที่เซลล์บนหลังคาอาจร้อนถึงราว 60°C ขึ้นไปตอนเที่ยง กำลังผลิตจริงจึงต่ำกว่าตัวเลขบนฉลากประมาณ 10–15% ความร้อนสะสมเป็นเวลานานยังเร่งการเสื่อมของวัสดุในแผงด้วย บทความนี้อธิบายตัวเลขบนสเปกแผง วิธีประเมินด้วยตัวเอง และสิ่งที่ช่วยได้จริง
ทำไมความร้อนทำให้แผงผลิตไฟลดลง
เซลล์แสงอาทิตย์เป็นสารกึ่งตัวนำ เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น แรงดันไฟฟ้าของเซลล์จะลดลง ขณะที่กระแสเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย ผลรวมคือกำลังไฟฟ้า (วัตต์) ลดลง เมื่อแผงเย็นลงก็กลับมาผลิตได้ตามปกติ
ตัวอย่างจากสเปกแผง Mono PERC รุ่นหนึ่ง แรงดันเปิดวงจร (Voc) ลดลง 0.27% ต่อ 1°C ถ้าแผงมี Voc 50 V ที่ 25°C เมื่อร้อนขึ้นเป็น 31°C แรงดันจะลดลงราว 6 × 0.27% ≈ 1.6% เหลือประมาณ 49.2 V
สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ อุณหภูมิเซลล์สูงกว่าอุณหภูมิอากาศมาก เพราะแผงดูดซับแสงแดดตลอดเวลา แผงที่ติดชิดหลังคาจนอากาศไหลผ่านด้านหลังไม่ได้ หรือติดในที่ไม่มีลม จะร้อนกว่าแผงที่ยกสูงจากหลังคา
อ่านค่าความร้อนบนสเปกแผง (Datasheet)
- STC (Standard Test Conditions): สภาวะทดสอบที่ใช้กำหนดวัตต์บนฉลาก คือแสง 1,000 W/m² อุณหภูมิเซลล์ 25°C สเปกตรัม AM1.5 บนหลังคาจริงเซลล์มักร้อนกว่านี้มาก
- NOCT หรือ NMOT: อุณหภูมิเซลล์ในสภาวะใช้งานอ้างอิง คือแสง 800 W/m² อากาศ 20°C ลม 1 m/s แผงทั่วไปมีค่าราว 45°C (เช่น แผง Mono PERC รุ่นหนึ่งระบุ 45 ± 2°C) ค่าต่ำกว่าแปลว่าแผงร้อนน้อยกว่า
- Temperature Coefficient of Pmax: เปอร์เซ็นต์ที่กำลังผลิตลดลงต่อ 1°C เป็นค่าที่สำคัญที่สุดเรื่องความร้อน ยิ่งใกล้ศูนย์ยิ่งดี
ตัวอย่างค่า Temperature Coefficient of Pmax จาก Datasheet จริง
- แผง Mono PERC (LONGi LR4-72HPH): −0.350%/°C
- แผง LONGi LR5-72HTH: −0.290%/°C
- แผง TOPCon (Canadian Solar TOPBiHiKu6): −0.29%/°C
- แผง HJT (Canadian Solar HiHero): −0.255%/°C
ค่าแต่ละรุ่นต่างกันได้แม้ใช้เทคโนโลยีเดียวกัน ควรดูจาก Datasheet ของรุ่นที่จะซื้อจริง ดูแผงที่มีจำหน่ายได้ที่หมวด แผงโซล่าเซลล์ และอ่านเรื่องการเลือกผู้ผลิตใน ความหมายของแผงโซลาเซลล์ Tier 1
คำนวณเอง: แผงบนหลังคาร้อนแค่ไหน และเสียไปเท่าไร
สูตรประมาณอุณหภูมิเซลล์ที่ใช้กันทั่วไป
อุณหภูมิเซลล์ ≈ อุณหภูมิอากาศ + (NOCT − 20) ÷ 800 × ความเข้มแสง
ตัวอย่างเที่ยงวันหน้าร้อน อากาศ 35°C แสงราว 1,000 W/m² แผงมี NOCT 45°C
- อุณหภูมิเซลล์ ≈ 35 + (45 − 20) ÷ 800 × 1,000 ≈ 66°C
- ร้อนเกิน STC = 66 − 25 = 41°C
- แผง PERC (−0.35%/°C): กำลังลดลงราว 14%
- แผง TOPCon (−0.29%/°C): ลดลงราว 12%
- แผง HJT (−0.255%/°C): ลดลงราว 10.5%
แผง 600 W จึงอาจจ่ายจริงเหลือราว 515–535 W ในช่วงนั้น ยังไม่รวมการสูญเสียจากฝุ่นและสายไฟ ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณ อุณหภูมิจริงขึ้นกับลม การยึดแผง และวัสดุหลังคา การสูญเสียระดับ 10–15% ในที่ร้อนและลมน้อยจึงเกิดได้กับแผงทุกยี่ห้อ ไม่ใช่เฉพาะแผงคุณภาพต่ำ แต่แผงที่ค่าสัมประสิทธิ์ดีกว่าจะเสียน้อยกว่า
ความร้อนกับการออกแบบระบบ
อุณหภูมิกระทบการจัดสตริง (จำนวนแผงต่ออนุกรม) ด้วย
- ตอนเที่ยงที่ร้อนจัด แรงดันของสตริงลดลง ต้องยังอยู่ในช่วงทำงาน (MPPT) ของอินเวอร์เตอร์
- ตอนเช้าที่เย็นที่สุดของปี แรงดันเปิดวงจรสูงขึ้น ต้องไม่เกินแรงดัน DC สูงสุดของ อินเวอร์เตอร์
ประเมินขนาดระบบเบื้องต้นได้ที่ โปรแกรมออกแบบระบบโซล่าร์เซลล์ Hybrid
วิธีติดตั้งและดูแลเพื่อลดผลจากความร้อน
- วัดความเข้มแสงและดูทิศทาง มากกว่าสนใจความร้อน: ในไทยนิยมหันแผงไปทางทิศใต้ เอียงราว 10–18 องศา ตามความชันของหลังคา อ่านเพิ่มที่ ติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด
- เลือกแผงที่ค่า Temperature Coefficient ใกล้ศูนย์ และ NOCT/NMOT ต่ำ ส่วนต่างเล็กน้อยสะสมเป็นหน่วยไฟที่มากขึ้นตลอดอายุแผง
- ติดตั้งให้มีช่องว่างใต้แผง ใช้รางยึดที่ยกแผงขึ้นจากผิวหลังคาให้ลมพัดผ่านด้านหลัง ไม่ติดแนบชิดหลังคา และไม่ติดใกล้คอยล์ร้อนของแอร์
- อย่าติดกระจกหรือแผ่นสะท้อนแสงเพิ่ม ความเชื่อที่ว่าช่วยเพิ่มแสงนั้นผิด เพราะทำให้แผงร้อนขึ้นมากและแสงไม่สม่ำเสมอ ซึ่งเร่งการเสื่อมของแผง
- วางอินเวอร์เตอร์ในที่ร่มและอากาศถ่ายเท อินเวอร์เตอร์ที่ร้อนเกินอาจลดกำลังจ่ายเพื่อป้องกันตัวเอง
- ล้างแผงเมื่อมีฝุ่นสะสม ช่วงเช้าหรือเย็นที่แผงไม่ร้อน ตามคำแนะนำของผู้ผลิต ฝุ่นบังแสงซึ่งเป็นการสูญเสียอีกทางหนึ่ง ส่วนการฉีดน้ำลดอุณหภูมิแผงทุกวันมักไม่คุ้มกับน้ำ แรงงาน และความเสี่ยงจากการขึ้นหลังคา
สรุป
แผงโซลาร์เซลล์ผลิตไฟจากแสง ไม่ใช่ความร้อน และยิ่งร้อนยิ่งผลิตได้น้อยลง ราว 0.25–0.35% ต่อ 1°C ที่เกิน 25°C ตอนเที่ยงในไทยจึงหายไปราว 10–15% เป็นเรื่องปกติที่ออกแบบเผื่อได้ สิ่งที่ช่วยได้จริงคือเลือกแผงที่ค่า Temperature Coefficient ดี ติดตั้งให้อากาศถ่ายเท หันทิศให้ถูก และจัดสตริงให้เหมาะกับช่วงอุณหภูมิทั้งปี
ต้องการให้ช่วยเปรียบเทียบสเปกแผงหรือออกแบบระบบให้เหมาะกับหลังคาบ้านคุณ ติดต่อ B2H Solar Energy ทาง LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123
