การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด? ทิศและมุมเอียงในไทย
ในประเทศไทย แผงโซล่าเซลล์ควรหันทิศใต้ เอียงราว 10–20 องศา ใกล้เคียงละติจูดของพื้นที่ ส่วนหลังคาทิศตะวันออกหรือตะวันตกผลิตไฟได้น้อยกว่าเพียงราว 2–7% ที่มุมเอียงต่ำ (ค่าประมาณจากแบบจำลอง) จึงยังคุ้มค่า ทิศเหนือควรเลี่ยงถ้าหลังคาชัน
สำหรับบ้านในประเทศไทย ทิศที่ดีที่สุดสำหรับแผงโซล่าเซลล์คือ ทิศใต้ และมุมเอียงที่เหมาะสมอยู่ราว 10–20 องศา ใกล้เคียงกับละติจูดของพื้นที่ เช่น กรุงเทพฯ ราว 13–14 องศา ภาคเหนือราว 18–19 องศา และภาคใต้ตอนล่างต่ำลงเหลือไม่ถึง 10 องศา
แผงมีอายุใช้งานราว 25 ปี การวางผิดทิศหรือผิดมุมจึงเสียพลังงานไปตลอดอายุระบบ แต่ข่าวดีคือ ประเทศไทยอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร ดวงอาทิตย์จึงอยู่สูงเกือบตลอดปี หลังคาที่หันทิศตะวันออกหรือตะวันตกและมีความชันไม่มาก ผลิตไฟได้น้อยกว่าทิศใต้เพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์ จึงยังติดตั้งได้คุ้มค่า ส่วนทิศเหนือควรระวังเป็นพิเศษ บทความนี้อธิบายเหตุผล ตัวเลขโดยประมาณ และวิธีเลือกให้เหมาะกับหลังคาบ้านคุณ
ทำไมทิศใต้จึงดีที่สุดในประเทศไทย
ประเทศไทยอยู่ในซีกโลกเหนือ ราวละติจูด 6–20 องศาเหนือ ตลอดปีดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออก ตกทางทิศตะวันตก และในเวลาเที่ยงจะอยู่ค่อนไปทาง ทิศใต้ เป็นส่วนใหญ่ของปี สำหรับภาคกลางอย่างกรุงเทพฯ ราว 8 เดือน (ราวกลางสิงหาคม–ปลายเมษายน) ดวงอาทิตย์โคจรค่อนไปทางทิศใต้ และอีกราว 4 เดือน (ปลายเมษายน–กลางสิงหาคม) จะค่อนไปทางทิศเหนือเล็กน้อย ยิ่งอยู่ทางเหนือของประเทศ ช่วงที่ดวงอาทิตย์อ้อมเหนือก็ยิ่งสั้นลง
ช่วงที่แดดแรงที่สุดของวันคือราว 10.00–14.00 น. ซึ่งดวงอาทิตย์อยู่สูงและเกือบทั้งปีค่อนไปทางทิศใต้ แผงที่หันทิศใต้จึงรับแสงได้ตรงที่สุดเมื่อรวมทั้งปี งานวิจัยของ SERT ก็ระบุว่าแผงที่หันทิศใต้และเอียงราว 15 องศา ผลิตไฟได้มากที่สุด
มุมเอียงที่เหมาะสม: ราวเท่ากับละติจูด แต่ไม่ต่ำกว่า 10 องศา
หลักทั่วไปคือมุมเอียงที่ดีที่สุดใกล้เคียงกับละติจูดของพื้นที่ ข้อมูลจากฐานข้อมูล PVGIS ที่มีผู้รวบรวมไว้ให้ค่ามุมเอียงเหมาะสมโดยประมาณ ดังนี้
- เชียงราย เชียงใหม่: ราว 18–19 องศา
- กรุงเทพฯ และปริมณฑล: ราว 13 องศา
- พัทยา: ราว 12 องศา
- ภูเก็ต หาดใหญ่: ราว 6–8 องศา
ในทางปฏิบัติ ความต่างของมุมเพียงไม่กี่องศาแทบไม่มีผลต่อปริมาณไฟทั้งปี การคำนวณแบบจำลองตำแหน่งดวงอาทิตย์ของกรุงเทพฯ พบว่าแผงทิศใต้ที่เอียงตั้งแต่ประมาณ 5 ถึง 25 องศา ผลิตไฟได้ต่างจากมุมที่ดีที่สุดไม่เกินราว 2–3% จึง ไม่จำเป็นต้องทำโครงเหล็กยกมุม ถ้าหลังคาเดิมมีความชันอยู่ในช่วงนี้ การติดแผงขนานไปกับหลังคาช่วยลดน้ำหนัก แรงลม และค่าโครงสร้าง
ข้อควรระวังคือ ไม่ควรเอียงต่ำกว่าราว 10 องศา ถ้าเลี่ยงได้ เพราะน้ำฝนจะชะล้างฝุ่นและคราบนกได้ไม่ดี ฝุ่นสะสมทำให้ผลิตไฟลดลงในหน้าแล้ง บนหลังคาเรียบหรือดาดฟ้า จึงมักยกแผงให้ได้ราว 10–15 องศา
หลังคาทิศตะวันออกหรือตะวันตก ผลิตไฟลดลงแค่ไหน
หลายบ้านไม่มีหลังคาทิศใต้ ตัวเลขด้านล่างเป็นค่าประมาณจากการคำนวณแบบจำลองตำแหน่งดวงอาทิตย์ของกรุงเทพฯ เทียบกับแผงทิศใต้ที่มุมเหมาะสม (สภาพอากาศจริง เมฆ และเงา ทำให้ตัวเลขของแต่ละบ้านต่างกันได้)
- ทิศตะวันออกหรือตะวันตก เอียง 10–20 องศา: ผลิตไฟน้อยกว่าราว 2–7%
- ทิศตะวันออกหรือตะวันตก เอียง 30 องศา: น้อยกว่าราว 8–11%
- ทิศตะวันออกหรือตะวันตก เอียง 45 องศา: น้อยกว่าราว 16–20%
- ทิศเหนือ เอียง 10–15 องศา: น้อยกว่าราว 4–10%
- ทิศเหนือ เอียง 30 องศา: น้อยกว่าราว 14–22%
ตัวเลขนี้สอดคล้องในภาพรวมกับผลการศึกษาของ SERT ที่ระบุว่าหลังคาทิศตะวันออก–ตะวันตกที่มุมเอียงทั่วไป 20–45 องศา ได้รับแสงน้อยกว่าหลังคาทิศใต้ราว 2–16% ขึ้นกับมุมเอียง ส่วนข้อมูลที่พบบ่อยในอินเทอร์เน็ตว่า "หันตะวันออกหรือตะวันตกเสียไป 15–20%" มักมาจากประเทศที่อยู่ละติจูดสูงอย่างสหรัฐอเมริกาหรือยุโรป ซึ่งดวงอาทิตย์อยู่ต่ำกว่าไทยมาก จึงไม่ควรนำมาใช้กับบ้านในไทยโดยตรง
สรุปง่าย ๆ คือ ยิ่งหลังคาชัน ทิศยิ่งมีผล หลังคาที่ลาดน้อยหันทิศไหนก็ผลิตไฟได้ใกล้เคียงกัน ส่วนหลังคาชันด้านทิศเหนือควรเลี่ยง หรือประเมินความคุ้มค่าให้ดีก่อน
ตะวันออกกับตะวันตก เลือกแบบไหน
- ทิศตะวันออก ผลิตไฟได้ดีช่วงเช้า แผงยังเย็นอยู่ จึงทำงานได้มีประสิทธิภาพ เหมาะกับบ้านที่ใช้ไฟช่วงเช้าถึงเที่ยง
- ทิศตะวันตก ผลิตไฟได้ดีช่วงบ่าย ซึ่งตรงกับช่วงที่บ้านส่วนใหญ่เปิดแอร์หนัก และยังอยู่ในช่วงค่าไฟแพงของ มิเตอร์ TOU จึงช่วยลดค่าไฟได้ดีแม้ปริมาณไฟรวมจะน้อยกว่าทิศใต้เล็กน้อย
- แบ่งแผงทั้งสองด้าน (ตะวันออก + ตะวันตก) ทำให้ได้ไฟกระจายตลอดวัน ช่วงเที่ยงไม่พุ่งสูงจนเกินกำลังอินเวอร์เตอร์ เหมาะกับหลังคาจั่วที่สันหลังคาวางแนวเหนือ–ใต้
ปัจจัยที่สำคัญกว่าทิศ: เงาและการจัดสตริง
ในหลายบ้าน เงา มีผลมากกว่าทิศเสียอีก เงาจากต้นไม้ เสาอากาศ ถังน้ำ หรืออาคารข้างเคียงที่บังแผงเพียงบางส่วน อาจทำให้ไฟทั้งชุดลดลงมาก เพราะแผงที่ต่ออนุกรมกันในสตริงเดียวจะถูกดึงลงตามแผงที่อ่อนที่สุด ก่อนติดตั้งควรสำรวจเงาในช่วงเช้า เที่ยง และบ่าย รวมถึงคิดถึงต้นไม้ที่จะโตขึ้นในอนาคต
อีกเรื่องที่ต้องออกแบบให้ถูกคือ แผงที่หันคนละทิศไม่ควรอยู่ในสตริงเดียวกัน ควรแยกเข้าช่อง MPPT คนละช่องของ อินเวอร์เตอร์ หรือใช้ Optimizer ช่วยในจุดที่มีเงาหรือหลายทิศ อ่านเพิ่มเติมได้ที่บทความ Solar cell Optimizer ตัวช่วยเมื่อมีเงาบัง
ขั้นตอนเลือกตำแหน่งติดตั้งสำหรับบ้านคุณ
- ดูทิศของหลังคาแต่ละด้าน (ใช้แอปเข็มทิศหรือแผนที่ดาวเทียม) เลือกด้านทิศใต้ ตะวันตก หรือตะวันออก และเลี่ยงด้านทิศเหนือที่ชัน
- ตรวจเงาที่จะบังแผงในแต่ละช่วงวัน
- วัดพื้นที่หลังคาที่ใช้ได้จริง อ่านเพิ่มเติมที่ ติดโซลาร์เซลล์ใช้พื้นที่บนหลังคาเท่าไหร่
- ให้วิศวกรตรวจโครงสร้างหลังคาว่ารับน้ำหนักได้ และออกแบบการจัดสตริงให้เหมาะกับแต่ละด้าน
ลองประเมินขนาดระบบและความคุ้มค่าเบื้องต้นได้ที่ โปรแกรมออกแบบระบบโซล่าร์เซลล์ Hybrid
สรุป
ในประเทศไทย แผงโซล่าเซลล์ที่หันทิศใต้และเอียงราว 10–20 องศาให้ไฟมากที่สุด แต่หลังคาทิศตะวันออกหรือตะวันตกที่ลาดไม่มากก็เสียไปเพียงราว 2–7% (ค่าประมาณ) และทิศตะวันตกยังช่วยลดค่าไฟช่วงบ่ายได้ดี สิ่งที่ควรใส่ใจมากกว่าทิศคือเงา มุมเอียงที่ไม่ต่ำเกินไปจนฝุ่นสะสม และการจัดสตริงให้ถูกต้อง
ถ้าไม่แน่ใจว่าหลังคาบ้านด้านไหนเหมาะที่สุด ทีม B2H Solar Energy ช่วยสำรวจหน้างานและออกแบบระบบให้ได้ ติดต่อ LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123
หมายเหตุ: ตัวเลขการผลิตไฟตามทิศและมุมเอียงเป็นค่าประมาณจากแบบจำลองตำแหน่งดวงอาทิตย์ ผลจริงขึ้นกับสภาพอากาศ เงา และอุปกรณ์ของแต่ละบ้าน




