บทความ

การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด? ทิศและมุมเอียงในไทย

ในประเทศไทย แผงโซล่าเซลล์ควรหันทิศใต้ เอียงราว 10–20 องศา ใกล้เคียงละติจูดของพื้นที่ ส่วนหลังคาทิศตะวันออกหรือตะวันตกผลิตไฟได้น้อยกว่าเพียงราว 2–7% ที่มุมเอียงต่ำ (ค่าประมาณจากแบบจำลอง) จึงยังคุ้มค่า ทิศเหนือควรเลี่ยงถ้าหลังคาชัน

สำหรับบ้านในประเทศไทย ทิศที่ดีที่สุดสำหรับแผงโซล่าเซลล์คือ ทิศใต้ และมุมเอียงที่เหมาะสมอยู่ราว 10–20 องศา ใกล้เคียงกับละติจูดของพื้นที่ เช่น กรุงเทพฯ ราว 13–14 องศา ภาคเหนือราว 18–19 องศา และภาคใต้ตอนล่างต่ำลงเหลือไม่ถึง 10 องศา

แผงมีอายุใช้งานราว 25 ปี การวางผิดทิศหรือผิดมุมจึงเสียพลังงานไปตลอดอายุระบบ แต่ข่าวดีคือ ประเทศไทยอยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร ดวงอาทิตย์จึงอยู่สูงเกือบตลอดปี หลังคาที่หันทิศตะวันออกหรือตะวันตกและมีความชันไม่มาก ผลิตไฟได้น้อยกว่าทิศใต้เพียงไม่กี่เปอร์เซ็นต์ จึงยังติดตั้งได้คุ้มค่า ส่วนทิศเหนือควรระวังเป็นพิเศษ บทความนี้อธิบายเหตุผล ตัวเลขโดยประมาณ และวิธีเลือกให้เหมาะกับหลังคาบ้านคุณ

ทำไมทิศใต้จึงดีที่สุดในประเทศไทย

ประเทศไทยอยู่ในซีกโลกเหนือ ราวละติจูด 6–20 องศาเหนือ ตลอดปีดวงอาทิตย์ขึ้นทางทิศตะวันออก ตกทางทิศตะวันตก และในเวลาเที่ยงจะอยู่ค่อนไปทาง ทิศใต้ เป็นส่วนใหญ่ของปี สำหรับภาคกลางอย่างกรุงเทพฯ ราว 8 เดือน (ราวกลางสิงหาคม–ปลายเมษายน) ดวงอาทิตย์โคจรค่อนไปทางทิศใต้ และอีกราว 4 เดือน (ปลายเมษายน–กลางสิงหาคม) จะค่อนไปทางทิศเหนือเล็กน้อย ยิ่งอยู่ทางเหนือของประเทศ ช่วงที่ดวงอาทิตย์อ้อมเหนือก็ยิ่งสั้นลง

ช่วงที่แดดแรงที่สุดของวันคือราว 10.00–14.00 น. ซึ่งดวงอาทิตย์อยู่สูงและเกือบทั้งปีค่อนไปทางทิศใต้ แผงที่หันทิศใต้จึงรับแสงได้ตรงที่สุดเมื่อรวมทั้งปี งานวิจัยของ SERT ก็ระบุว่าแผงที่หันทิศใต้และเอียงราว 15 องศา ผลิตไฟได้มากที่สุด

มุมเอียงที่เหมาะสม: ราวเท่ากับละติจูด แต่ไม่ต่ำกว่า 10 องศา

หลักทั่วไปคือมุมเอียงที่ดีที่สุดใกล้เคียงกับละติจูดของพื้นที่ ข้อมูลจากฐานข้อมูล PVGIS ที่มีผู้รวบรวมไว้ให้ค่ามุมเอียงเหมาะสมโดยประมาณ ดังนี้

  • เชียงราย เชียงใหม่: ราว 18–19 องศา
  • กรุงเทพฯ และปริมณฑล: ราว 13 องศา
  • พัทยา: ราว 12 องศา
  • ภูเก็ต หาดใหญ่: ราว 6–8 องศา

ในทางปฏิบัติ ความต่างของมุมเพียงไม่กี่องศาแทบไม่มีผลต่อปริมาณไฟทั้งปี การคำนวณแบบจำลองตำแหน่งดวงอาทิตย์ของกรุงเทพฯ พบว่าแผงทิศใต้ที่เอียงตั้งแต่ประมาณ 5 ถึง 25 องศา ผลิตไฟได้ต่างจากมุมที่ดีที่สุดไม่เกินราว 2–3% จึง ไม่จำเป็นต้องทำโครงเหล็กยกมุม ถ้าหลังคาเดิมมีความชันอยู่ในช่วงนี้ การติดแผงขนานไปกับหลังคาช่วยลดน้ำหนัก แรงลม และค่าโครงสร้าง

ข้อควรระวังคือ ไม่ควรเอียงต่ำกว่าราว 10 องศา ถ้าเลี่ยงได้ เพราะน้ำฝนจะชะล้างฝุ่นและคราบนกได้ไม่ดี ฝุ่นสะสมทำให้ผลิตไฟลดลงในหน้าแล้ง บนหลังคาเรียบหรือดาดฟ้า จึงมักยกแผงให้ได้ราว 10–15 องศา

หลังคาทิศตะวันออกหรือตะวันตก ผลิตไฟลดลงแค่ไหน

หลายบ้านไม่มีหลังคาทิศใต้ ตัวเลขด้านล่างเป็นค่าประมาณจากการคำนวณแบบจำลองตำแหน่งดวงอาทิตย์ของกรุงเทพฯ เทียบกับแผงทิศใต้ที่มุมเหมาะสม (สภาพอากาศจริง เมฆ และเงา ทำให้ตัวเลขของแต่ละบ้านต่างกันได้)

  • ทิศตะวันออกหรือตะวันตก เอียง 10–20 องศา: ผลิตไฟน้อยกว่าราว 2–7%
  • ทิศตะวันออกหรือตะวันตก เอียง 30 องศา: น้อยกว่าราว 8–11%
  • ทิศตะวันออกหรือตะวันตก เอียง 45 องศา: น้อยกว่าราว 16–20%
  • ทิศเหนือ เอียง 10–15 องศา: น้อยกว่าราว 4–10%
  • ทิศเหนือ เอียง 30 องศา: น้อยกว่าราว 14–22%

ตัวเลขนี้สอดคล้องในภาพรวมกับผลการศึกษาของ SERT ที่ระบุว่าหลังคาทิศตะวันออก–ตะวันตกที่มุมเอียงทั่วไป 20–45 องศา ได้รับแสงน้อยกว่าหลังคาทิศใต้ราว 2–16% ขึ้นกับมุมเอียง ส่วนข้อมูลที่พบบ่อยในอินเทอร์เน็ตว่า "หันตะวันออกหรือตะวันตกเสียไป 15–20%" มักมาจากประเทศที่อยู่ละติจูดสูงอย่างสหรัฐอเมริกาหรือยุโรป ซึ่งดวงอาทิตย์อยู่ต่ำกว่าไทยมาก จึงไม่ควรนำมาใช้กับบ้านในไทยโดยตรง

สรุปง่าย ๆ คือ ยิ่งหลังคาชัน ทิศยิ่งมีผล หลังคาที่ลาดน้อยหันทิศไหนก็ผลิตไฟได้ใกล้เคียงกัน ส่วนหลังคาชันด้านทิศเหนือควรเลี่ยง หรือประเมินความคุ้มค่าให้ดีก่อน

ตะวันออกกับตะวันตก เลือกแบบไหน

  • ทิศตะวันออก ผลิตไฟได้ดีช่วงเช้า แผงยังเย็นอยู่ จึงทำงานได้มีประสิทธิภาพ เหมาะกับบ้านที่ใช้ไฟช่วงเช้าถึงเที่ยง
  • ทิศตะวันตก ผลิตไฟได้ดีช่วงบ่าย ซึ่งตรงกับช่วงที่บ้านส่วนใหญ่เปิดแอร์หนัก และยังอยู่ในช่วงค่าไฟแพงของ มิเตอร์ TOU จึงช่วยลดค่าไฟได้ดีแม้ปริมาณไฟรวมจะน้อยกว่าทิศใต้เล็กน้อย
  • แบ่งแผงทั้งสองด้าน (ตะวันออก + ตะวันตก) ทำให้ได้ไฟกระจายตลอดวัน ช่วงเที่ยงไม่พุ่งสูงจนเกินกำลังอินเวอร์เตอร์ เหมาะกับหลังคาจั่วที่สันหลังคาวางแนวเหนือ–ใต้

ปัจจัยที่สำคัญกว่าทิศ: เงาและการจัดสตริง

ในหลายบ้าน เงา มีผลมากกว่าทิศเสียอีก เงาจากต้นไม้ เสาอากาศ ถังน้ำ หรืออาคารข้างเคียงที่บังแผงเพียงบางส่วน อาจทำให้ไฟทั้งชุดลดลงมาก เพราะแผงที่ต่ออนุกรมกันในสตริงเดียวจะถูกดึงลงตามแผงที่อ่อนที่สุด ก่อนติดตั้งควรสำรวจเงาในช่วงเช้า เที่ยง และบ่าย รวมถึงคิดถึงต้นไม้ที่จะโตขึ้นในอนาคต

อีกเรื่องที่ต้องออกแบบให้ถูกคือ แผงที่หันคนละทิศไม่ควรอยู่ในสตริงเดียวกัน ควรแยกเข้าช่อง MPPT คนละช่องของ อินเวอร์เตอร์ หรือใช้ Optimizer ช่วยในจุดที่มีเงาหรือหลายทิศ อ่านเพิ่มเติมได้ที่บทความ Solar cell Optimizer ตัวช่วยเมื่อมีเงาบัง

ขั้นตอนเลือกตำแหน่งติดตั้งสำหรับบ้านคุณ

  1. ดูทิศของหลังคาแต่ละด้าน (ใช้แอปเข็มทิศหรือแผนที่ดาวเทียม) เลือกด้านทิศใต้ ตะวันตก หรือตะวันออก และเลี่ยงด้านทิศเหนือที่ชัน
  2. ตรวจเงาที่จะบังแผงในแต่ละช่วงวัน
  3. วัดพื้นที่หลังคาที่ใช้ได้จริง อ่านเพิ่มเติมที่ ติดโซลาร์เซลล์ใช้พื้นที่บนหลังคาเท่าไหร่
  4. ให้วิศวกรตรวจโครงสร้างหลังคาว่ารับน้ำหนักได้ และออกแบบการจัดสตริงให้เหมาะกับแต่ละด้าน

ลองประเมินขนาดระบบและความคุ้มค่าเบื้องต้นได้ที่ โปรแกรมออกแบบระบบโซล่าร์เซลล์ Hybrid

สรุป

ในประเทศไทย แผงโซล่าเซลล์ที่หันทิศใต้และเอียงราว 10–20 องศาให้ไฟมากที่สุด แต่หลังคาทิศตะวันออกหรือตะวันตกที่ลาดไม่มากก็เสียไปเพียงราว 2–7% (ค่าประมาณ) และทิศตะวันตกยังช่วยลดค่าไฟช่วงบ่ายได้ดี สิ่งที่ควรใส่ใจมากกว่าทิศคือเงา มุมเอียงที่ไม่ต่ำเกินไปจนฝุ่นสะสม และการจัดสตริงให้ถูกต้อง

ถ้าไม่แน่ใจว่าหลังคาบ้านด้านไหนเหมาะที่สุด ทีม B2H Solar Energy ช่วยสำรวจหน้างานและออกแบบระบบให้ได้ ติดต่อ LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123

หมายเหตุ: ตัวเลขการผลิตไฟตามทิศและมุมเอียงเป็นค่าประมาณจากแบบจำลองตำแหน่งดวงอาทิตย์ ผลจริงขึ้นกับสภาพอากาศ เงา และอุปกรณ์ของแต่ละบ้าน

การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด? ทิศและมุมเอียงในไทย
การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด? ทิศและมุมเอียงในไทย
การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด? ทิศและมุมเอียงในไทย
การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด? ทิศและมุมเอียงในไทย
การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด? ทิศและมุมเอียงในไทย