ข้อควรระวังที่คุณต้องรู้ เมื่อใช้งานโซล่าเซลล์ในวันที่ฝนตก
วันฝนตกระบบโซล่าเซลล์ยังใช้งานได้ตามปกติ แต่ต้องระวังเรื่องไฟฟ้า ห้ามขึ้นหลังคาหรือแตะสาย DC ขณะเปียก ดูแลอุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่าและสายดิน สังเกตสัญญาณเตือนจากอินเวอร์เตอร์ และตัดไฟอย่างถูกวิธีเมื่อน้ำท่วม
ในวันที่ฝนตก ระบบโซล่าเซลล์ที่ติดตั้งถูกต้อง ใช้งานต่อได้ตามปกติ แผง สายไฟ และขั้วต่อที่ได้มาตรฐานถูกออกแบบให้ทนแดดและฝนตลอดอายุการใช้งาน ไม่ต้องปิดระบบทุกครั้งที่ฝนตก แต่ช่วงหน้าฝนมีความเสี่ยงด้านไฟฟ้าที่เจ้าของบ้านควรรู้ ทั้งเรื่องการขึ้นหลังคาที่เปียก ฟ้าผ่า ความชื้นที่ทำให้อินเวอร์เตอร์แจ้งเตือน และน้ำท่วมถึงอุปกรณ์
บทความนี้เน้นเรื่อง ความปลอดภัยและการดูแลระบบ ในวันฝนตก ถ้าอยากรู้ว่าหน้าฝนผลิตไฟได้มากน้อยแค่ไหน อ่านต่อได้ที่ ช่วงหน้าฝน โซล่าร์เซลล์ยังผลิตได้หรือไม่
ห้ามขึ้นหลังคาหรือแตะสายไฟขณะฝนตก
แม้ฟ้าครึ้มหรือฝนตก แผงยังรับแสงได้ และ ยังจ่ายแรงดันไฟ DC ได้หลายร้อยโวลต์ ในระบบที่ต่อแผงอนุกรมกัน การปิดอินเวอร์เตอร์หรือเบรกเกอร์ไม่ได้ทำให้สายช่วงจากแผงถึงเบรกเกอร์หมดไฟ เมื่อรวมกับหลังคาและมือที่เปียก ความเสี่ยงจึงสูงขึ้นทั้งการถูกไฟดูดและการลื่นตก
- ไม่ขึ้นหลังคาเพื่อตรวจหรือทำความสะอาดแผงขณะฝนตกหรือหลังคายังเปียก
- ไม่จับ ถอด หรือเสียบขั้วต่อ MC4 และไม่เปิดตู้ DC ด้วยตัวเอง
- ถ้าเห็นสายหลุด สายห้อย หรือแผงแตกหลังพายุ ให้อยู่ห่าง และเรียกช่างตรวจเมื่อฝนหยุด
- งานซ่อมทุกอย่างควรรอให้ฝนหยุดและพื้นผิวแห้ง และทำโดยช่างที่มีความรู้ด้านไฟ DC พร้อมอุปกรณ์นิรภัย
ฟ้าผ่าและไฟกระชาก: ป้องกันด้วย SPD และสายดิน
ประเทศไทยมีพายุฝนฟ้าคะนองบ่อยในหน้าฝน แผงที่อยู่บนจุดสูงของบ้านและสายที่เดินยาวลงมาถึงอินเวอร์เตอร์ อาจรับแรงดันกระชาก (Surge) จากฟ้าผ่าใกล้เคียงได้ แม้ฟ้าไม่ได้ผ่าลงบ้านโดยตรง
- ระบบควรมี อุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (SPD) ทั้งฝั่ง DC (ระหว่างแผงกับอินเวอร์เตอร์) และฝั่ง AC (ระหว่างอินเวอร์เตอร์กับตู้ไฟบ้าน) โดยฝั่ง DC ต้องเป็นรุ่นสำหรับระบบ PV โดยเฉพาะ
- สายดิน ของโครงยึดแผง ตู้ DC และอินเวอร์เตอร์ต้องต่อถึงหลักดินอย่างถูกต้อง SPD จะระบายแรงดันกระชากได้ก็ต่อเมื่อมีทางลงดินที่ดี
- ถ้าบ้านมีระบบสายล่อฟ้า การติดตั้งแผงต้องคำนึงถึงระยะห่างและการต่อลงดินร่วมกัน ควรให้วิศวกรไฟฟ้าออกแบบ
ช่วงที่ฟ้าคะนองหนัก ไม่ควรเข้าไปปิดเปิดเบรกเกอร์หรือสวิตช์ที่อยู่นอกอาคาร รอให้พายุสงบก่อน ดูอุปกรณ์ป้องกันได้ที่หมวด อุปกรณ์ป้องกัน
ไฟดับหรือไฟตกช่วงพายุ: ระบบแต่ละแบบทำงานต่างกัน
ช่วงพายุฝนมักมีไฟตก ไฟกระพริบ หรือไฟดับ ระบบโซล่าเซลล์แต่ละแบบรับมือต่างกัน
- ระบบออนกริด: เมื่อไฟการไฟฟ้าดับ อินเวอร์เตอร์จะหยุดจ่ายไฟทันทีเพื่อความปลอดภัยของช่างการไฟฟ้าที่ซ่อมสาย (Anti-Islanding) แม้เป็นตอนกลางวันที่มีแดด บ้านจึงไม่มีไฟใช้จนกว่าไฟการไฟฟ้าจะกลับมา
- ระบบออฟกริด: ใช้ไฟจากแบตเตอรี่ต่อได้ แต่เมื่อฝนตกหลายวันติดกัน แผงชาร์จแบตเตอรี่ได้น้อยลง ควรประหยัดไฟและดูระดับแบตเตอรี่
- ระบบไฮบริด: สลับไปจ่ายไฟจากแบตเตอรี่ให้วงจรที่ต่อไว้กับช่องไฟสำรองได้ เหมาะกับบ้านที่ไฟตกหรือไฟดับบ่อย ทั้งนี้ขึ้นกับรุ่นและการตั้งค่า
อ่านความต่างของแต่ละระบบได้ที่ โซล่าเซลล์ 3 ระบบ
อินเวอร์เตอร์แจ้งเตือนเรื่องฉนวนในวันฝนตก
อาการที่พบบ่อยในหน้าฝนคืออินเวอร์เตอร์ไม่ยอมเริ่มทำงานในตอนเช้า หรือแจ้งเตือนประมาณ Low Insulation Resistance / PV Isolation Fault อินเวอร์เตอร์จะวัดความเป็นฉนวนระหว่างสายจากแผงกับดินทุกครั้งก่อนเริ่มทำงาน ถ้าความชื้นสูงหรือมีน้ำเข้าจุดที่ฉนวนเสื่อม ค่านี้จะต่ำลงจนอินเวอร์เตอร์หยุดเพื่อความปลอดภัย
- ถ้าแจ้งเตือนเฉพาะเช้าหลังฝนตกแล้วหายเองเมื่อแดดออก อาจเกิดจากความชื้น แต่ก็เป็นสัญญาณว่าบางจุดเริ่มมีปัญหา
- ถ้าแจ้งเตือนบ่อยหรือค้างทั้งวัน อาจมีสายถลอก ขั้วต่อมีน้ำเข้า หรือกล่องรวมสายหลังแผงเสื่อม
- อย่าปรับค่าการป้องกันในอินเวอร์เตอร์เอง เพื่อให้กลับมาทำงาน ให้ช่างวัดค่าความเป็นฉนวนของแต่ละสตริงเพื่อหาจุดเสีย
น้ำท่วมถึงอินเวอร์เตอร์หรือแบตเตอรี่ ทำอย่างไร
บ้านที่ติดอินเวอร์เตอร์ แบตเตอรี่ หรือตู้ไฟไว้ชั้นล่าง ต้องเตรียมแผนรับมือน้ำท่วม
- ถ้าน้ำยังไม่ถึงอุปกรณ์ และพื้นบริเวณนั้นแห้ง ให้ปิดระบบตามลำดับที่ผู้ติดตั้งแนะนำ (โดยทั่วไปคือปิดฝั่ง AC ปิดอินเวอร์เตอร์ ปิดเบรกเกอร์แบตเตอรี่ แล้วปิดสวิตช์ DC จากแผง)
- ถ้าน้ำท่วมถึงอุปกรณ์แล้ว หรือต้องยืนในน้ำ ห้ามเข้าไปแตะอุปกรณ์หรือสวิตช์ใด ๆ ให้อยู่ห่างและติดต่อการไฟฟ้าหรือช่าง
- แบตเตอรี่ที่จมน้ำยังมีพลังงานสะสมอยู่ และอาจลัดวงจรหรือร้อนผิดปกติภายหลัง ห้ามเปิดใช้งานใหม่จนกว่าช่างจะตรวจ
- หลังน้ำลด ห้ามเปิดระบบเอง ให้ช่างตรวจความเป็นฉนวน ขั้วต่อ และอุปกรณ์ทุกชิ้นก่อน
สำหรับบ้านในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม ควรติดตั้งอินเวอร์เตอร์และ แบตเตอรี่ ให้สูงกว่าระดับน้ำที่เคยท่วม ตั้งแต่ขั้นออกแบบ
ดูแลระบบให้พร้อมก่อนและหลังหน้าฝน
ก่อนเข้าหน้าฝน
- ให้ช่างตรวจขั้วต่อ สายไฟ ซีลยางของตู้ DC และช่องร้อยสาย ว่าไม่มีรอยแตกหรือจุดที่น้ำซึมเข้าได้
- ตรวจว่าสายไม่ห้อยแช่น้ำบนหลังคาหรือในรางน้ำ และขั้วต่อที่ไม่ได้ใช้งานมีฝาปิดกันน้ำ
- ตรวจขาจับและรางยึดแผงให้แน่น รองรับแรงลมจากพายุ
- ตรวจสายดินและสถานะ SPD
- ตัดกิ่งไม้ที่อาจหักลงมาบนแผงเมื่อมีพายุ
หลังพายุหรือฝนหนัก
- ดูจากพื้นด้านล่างว่ามีแผงแตก สายหลุด หรือมีกิ่งไม้ค้างบนแผงหรือไม่
- ดูแอปมอนิเตอร์ว่ามีรหัสแจ้งเตือน หรือสตริงใดผลิตไฟต่ำผิดปกติ
- แผงที่ผ่านมาตรฐาน IEC 61215 ผ่านการทดสอบลูกเห็บขนาด 25 มม. มาแล้ว แต่ถ้าพบแผงแตกร้าว ห้ามสัมผัส เพราะอาจมีไฟรั่วผ่านจุดแตก
น้ำฝนช่วยชะล้างฝุ่นบนแผงได้บ้าง แต่น้ำฝนเองก็มีฝุ่นละออง เมื่อแห้งอาจทิ้งคราบไว้ และคราบฝังแน่นอย่างมูลนกมักไม่หลุดออกเอง หน้าฝนจึงยังต้องทำความสะอาดแผง เพียงลดความถี่ลงได้ โดยให้ทำในวันที่แห้งและโดยช่างที่มีอุปกรณ์นิรภัย อ่านเพิ่มเติมที่ 4 เทคนิค ซ่อมโซล่าเซลล์ให้ปลอดภัย
สรุป
วันฝนตกระบบโซล่าเซลล์ยังทำงานได้ตามปกติ สิ่งที่ต้องระวังคือเรื่องไฟฟ้า ไม่ขึ้นหลังคาหรือแตะสาย DC ขณะเปียก มี SPD และสายดินที่ดีป้องกันฟ้าผ่า สังเกตการแจ้งเตือนเรื่องฉนวนจากอินเวอร์เตอร์ และมีแผนตัดไฟเมื่อน้ำท่วม การตรวจระบบก่อนและหลังหน้าฝนช่วยให้ปลอดภัยและใช้งานได้ยาวนาน
ต้องการให้ช่วยตรวจระบบโซล่าเซลล์ก่อนหรือหลังหน้าฝน หรือติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่าเพิ่ม ติดต่อ B2H Solar Energy ทาง LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123
