บทความ

ช่วงหน้าฝน โซล่าร์เซลล์ยังผลิตไฟได้หรือไม่? ลดลงแค่ไหน และรับมืออย่างไร

ยังผลิตได้ จากแสงที่กระจายผ่านเมฆ แต่ลดลงตามความหนาของเมฆ ตั้งแต่ราวครึ่งหนึ่งในวันฟ้าครึ้ม ถึงเหลือ 10–30% เมื่อเมฆฝนหนา ระบบออนกริดและไฮบริดยังมีไฟการไฟฟ้าเสริม ส่วนออฟกริดต้องออกแบบเผื่อ

โซล่าร์เซลล์ ผลิตไฟได้ในทุกสภาพอากาศ แม้มีเมฆหรือฝนตก เพราะเซลล์แสงอาทิตย์ยังดูดซับแสงที่ผ่านเมฆลงมาได้บางส่วน แต่ปริมาณไฟที่ผลิตจะลดลงตามความหนาของเมฆ วันที่ฟ้าครึ้มทั้งวันอาจผลิตได้ราวครึ่งหนึ่งของวันแดดดี ส่วนช่วงที่เมฆฝนหนาทึบอาจเหลือเพียง 10–30% ของปกติ

ฤดูฝนปี 2569 กรมอุตุนิยมวิทยาประกาศเริ่มเมื่อ 15 พฤษภาคม 2569 และคาดว่าประเทศไทยตอนบนจะมีฝนไปจนถึงราวกลางเดือนตุลาคม ส่วนภาคใต้ฝั่งตะวันออกยังมีฝนต่อเนื่องถึงเดือนธันวาคม ช่วงนี้จึงมักเป็นช่วงที่ระบบผลิตไฟได้น้อยกว่าช่วงอื่นของปี บทความนี้เน้นเรื่อง การผลิตไฟ ว่าลดลงแค่ไหน ระบบแต่ละแบบรับมืออย่างไร และทำอะไรได้บ้างให้ได้ไฟเต็มที่ ส่วนเรื่องความปลอดภัยเมื่อฝนตก ฟ้าผ่า และน้ำท่วม อ่านแยกได้ที่ ข้อควรระวังเมื่อใช้งานโซล่าเซลล์ในวันที่ฝนตก

ทำไมแผงยังผลิตไฟได้แม้ไม่มีแดด

แสงที่มาถึงแผงมี 2 ส่วน คือ แสงตรง (Direct) จากดวงอาทิตย์ และ แสงกระจาย (Diffuse) ที่กระเจิงผ่านเมฆและอากาศ วันที่ฟ้าครึ้มแทบไม่มีแสงตรง แต่ยังมีแสงกระจาย แผงจึงยังผลิตไฟได้ เพียงแต่ความเข้มแสงต่ำกว่าวันแดดจัดมาก

ข้อสังเกตคือ แม้แสงจะอ่อน แผงก็ยังสร้าง แรงดันไฟฟ้าได้เกือบเต็ม กำลังผลิตที่ลดลงมาจากกระแสที่ลดลงเป็นหลัก จึงต้องถือว่าสายไฟฝั่งแผงมีไฟอยู่เสมอ แม้ในวันที่ฟ้ามืดครึ้ม

หน้าฝนผลิตไฟได้ลดลงแค่ไหน

ขึ้นกับชนิดและความหนาของเมฆ ผลศึกษาของ Solar Analytics บริษัทวิเคราะห์ข้อมูลระบบโซลาร์บนหลังคาในออสเตรเลีย สรุปโดยประมาณไว้ดังนี้

  • เมฆชั้นสูง: แทบไม่มีผลต่อการผลิต
  • ฟ้าครึ้มทั่วไป: การผลิตลดลงราว 50%
  • เมฆฝนชั้นต่ำหนาทึบ: การผลิตลดลงราว 70–90% เหลือเพียง 10–30%

ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าประมาณ เพราะเมฆแต่ละวันไม่เหมือนกัน ในไทยหน้าฝนหลายวันยังมีแดดช่วงเช้าถึงเที่ยงก่อนฝนตกช่วงบ่ายหรือเย็น ภาพรวมทั้งเดือนจึงมักไม่ลดลงมากเท่าวันที่ฝนตกทั้งวัน วิธีที่ดีที่สุดคือดูข้อมูลจริงจากแอปของอินเวอร์เตอร์ แล้วเทียบหน่วยไฟรายเดือนกับเดือนเดียวกันของปีก่อน

ข้อดีของหน้าฝนที่หลายคนไม่รู้

  • แผงเย็นลง ประสิทธิภาพดีขึ้น: แผงผลิตไฟได้ดีขึ้นเมื่ออุณหภูมิต่ำ ช่วงที่แดดออกหลังฝน แผงที่เย็นจะแปลงแสงเป็นไฟได้ดีกว่าวันร้อนจัดในหน้าร้อน อ่านเพิ่มที่ อุณหภูมิของแผงโซลาร์เซลล์กับประสิทธิภาพ
  • ฝนช่วยล้างฝุ่น: ฝนชะฝุ่นบาง ๆ ออกจากผิวแผงได้ แต่คราบที่ติดแน่น เช่น มูลนก ยางไม้ หรือตะไคร่ตามขอบกรอบ ฝนล้างไม่ออก ยังควรตรวจและล้างตามรอบ

ระบบแต่ละแบบรับมือหน้าฝนต่างกัน

  • ระบบออนกริด: ไม่มีปัญหาไฟไม่พอ ส่วนที่แผงผลิตไม่ทัน ระบบดึงไฟจากการไฟฟ้ามาเสริมโดยอัตโนมัติ เพียงแต่ค่าไฟเดือนนั้นจะสูงกว่าหน้าร้อน
  • ระบบไฮบริด: แบตเตอรี่อาจชาร์จไม่เต็มในวันฝนตก ควรตั้งระดับแบตเตอรี่สำรองขั้นต่ำ (Backup Reserve) ไว้สำหรับช่วงไฟดับ ซึ่งพบได้บ่อยขึ้นเมื่อมีพายุ อินเวอร์เตอร์หลายรุ่นยังตั้งให้ชาร์จแบตเตอรี่จากไฟการไฟฟ้าในช่วงที่ต้องการได้
  • ระบบออฟกริด: ได้รับผลมากที่สุด เพราะไม่มีไฟการไฟฟ้ามาเสริม ต้องออกแบบขนาดแผงและแบตเตอรี่เผื่อวันแดดน้อยติดกันหลายวัน และลดการใช้เครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังสูงช่วงฝนตกต่อเนื่อง

เปรียบเทียบการทำงานของทั้ง 3 ระบบแบบละเอียดได้ที่ ON/OFF-GRID HYBRID SYSTEM และเมื่อประเมินความคุ้มค่า ควรใช้การผลิตไฟ เฉลี่ยทั้งปี ซึ่งรวมเดือนหน้าฝนไว้แล้ว ไม่ใช่ดูจากเดือนที่แดดดีที่สุด

Optimizer ช่วยได้ไหมในวันที่แสงไม่ดี

ในวันที่แสงไม่สม่ำเสมอ ปัญหาที่ทำให้เสียไฟมากกว่าเมฆคือ เงาบางส่วนและแผงที่ได้แสงไม่เท่ากัน เพราะในสตริงที่ต่ออนุกรม แผงที่ได้แสงน้อยที่สุดจะฉุดทั้งสตริงลง (Mismatch Loss) เช่น แผงที่ติดบนหลังคาคนละระนาบ หรือมีเงาต้นไม้พาดบางแผง

Optimizer เป็นอุปกรณ์ที่ติดหลังแผงแต่ละแผง ให้แต่ละแผงทำงานที่จุดกำลังสูงสุดของตัวเอง ตัวอย่างเช่น Huawei Smart PV Optimizer (รุ่น SUN2000-450W-P2 และ SUN2000-600W-P) ผู้ผลิตระบุว่า

  • ลดผลจากเงาบางส่วนและความไม่เท่ากันของแผง
  • ดูสถานะของแต่ละแผงได้ผ่านแพลตฟอร์ม FusionSolar เมื่อใช้คู่กับอินเวอร์เตอร์ Huawei ที่รองรับ
  • ลดแรงดันขาออกเมื่อสั่งหยุดระบบ รองรับการทำงานแบบ Rapid Shutdown
  • กันน้ำกันฝุ่นระดับ IP68

Optimizer ไม่ได้ทำให้แผงผลิตไฟได้มากขึ้นในวันที่เมฆปกคลุมทั้งหลังคาเท่ากัน เพราะทุกแผงได้แสงน้อยลงพร้อมกัน ประโยชน์จะเห็นชัดในหลังคาที่มีเงาหรือหลายระนาบ อ่านเพิ่มที่ Solar cell Optimizer ตัวช่วยเมื่อมีเงาบัง และดูอุปกรณ์ได้ที่หมวด Optimizer & Rapid Shutdown

ดูแลระบบช่วงหน้าฝนให้ผลิตไฟได้เต็มที่

  1. ตรวจข้อมูลการผลิตในแอปทุกสัปดาห์ ถ้าวันที่แดดดีแต่ผลิตได้ต่ำผิดปกติ หรือสตริงใดผลิตได้น้อยกว่าสตริงอื่นชัดเจน อาจมีจุดเสียหรือเงาบัง
  2. ตัดแต่งกิ่งไม้ หน้าฝนต้นไม้โตเร็ว กิ่งที่ยื่นมาบังแผงเพียงบางส่วนก็ทำให้ทั้งสตริงผลิตได้ลดลง
  3. ตรวจหลังพายุ มองจากพื้นดินว่ามีใบไม้ กิ่งไม้ หรือเศษวัสดุค้างบนแผงหรือแผงเสียหายหรือไม่ ไม่ควรขึ้นหลังคาเองขณะหลังคาเปียกลื่น
  4. อย่าละเลยการแจ้งเตือน ความชื้นทำให้ปัญหาฉนวนสายไฟหรือขั้วต่อที่เสื่อมแสดงอาการบ่อยขึ้น ถ้าอินเวอร์เตอร์แจ้งเตือนเรื่องฉนวนหรือไฟรั่วลงดินซ้ำ ๆ ให้ช่างตรวจ ไม่ควรรีเซ็ตซ้ำโดยไม่หาสาเหตุ
  5. ตรวจอุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่าและไฟกระชาก หน้าฝนมีพายุฝนฟ้าคะนองบ่อย ควรมีอุปกรณ์ป้องกันไฟกระชาก (SPD) ในอินเวอร์เตอร์หรือติดตั้งเพิ่มภายนอก รายละเอียดอยู่ในบทความเรื่องความปลอดภัยวันฝนตกที่ลิงก์ไว้ด้านบน

สรุป

หน้าฝนโซล่าร์เซลล์ยังผลิตไฟได้จากแสงที่กระจายผ่านเมฆ แต่ลดลงตามความหนาของเมฆ ตั้งแต่ราวครึ่งหนึ่งในวันฟ้าครึ้ม จนเหลือ 10–30% ในช่วงเมฆฝนหนา ระบบออนกริดและไฮบริดยังมีไฟการไฟฟ้าเสริม ส่วนออฟกริดต้องออกแบบเผื่อไว้ สิ่งที่เจ้าของบ้านทำได้คือติดตามข้อมูลการผลิต ตัดกิ่งไม้ที่บังแผง พิจารณา Optimizer ถ้าหลังคามีเงาหรือหลายระนาบ และให้ช่างตรวจเมื่อมีการแจ้งเตือน

ต้องการให้ช่วยตรวจว่าระบบของคุณผลิตไฟได้ตามที่ควรหรือไม่ หรือสอบถามเรื่อง Optimizer ติดต่อ B2H Solar Energy ทาง LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123

ช่วงหน้าฝน โซล่าร์เซลล์ยังผลิตไฟได้หรือไม่? ลดลงแค่ไหน และรับมืออย่างไร