Solar cell Optimizer ตัวช่วยเมื่อมีเงาบัง ทำงานอย่างไร คุ้มไหม
Optimizer คืออุปกรณ์ติดใต้แผงโซลาร์เซลล์ ที่ให้แต่ละแผงทำงานที่กำลังสูงสุดของตัวเอง แผงที่โดนเงาจึงไม่ดึงแผงอื่นในสตริงลง เหมาะกับหลังคาที่มีเงาบางส่วนหรือหลายทิศ และหลายรุ่นมี Rapid Shutdown ในตัว
Solar cell Optimizer (ออปติไมเซอร์) คืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ขนาดเล็กที่ติดตั้งใต้แผงโซลาร์เซลล์แต่ละแผง ทำหน้าที่ปรับแรงดันและกระแสของแผงนั้นให้อยู่ที่จุดที่ให้กำลังสูงสุดเสมอ เมื่อมีแผงใดโดนเงาบัง แผงนั้นจะผลิตได้น้อยลงเฉพาะตัวเอง โดย ไม่ดึงให้แผงอื่นในสตริงเดียวกันผลิตไฟลดลงตามไปด้วย
Optimizer จึงเหมาะกับบ้านที่หลีกเลี่ยงเงาไม่ได้ทั้งหมด เช่น มีต้นไม้ เสาอากาศ ถังน้ำ หรืออาคารข้างเคียงบังบางช่วงของวัน หรือหลังคาที่ต้องวางแผงหลายทิศ บทความนี้อธิบายว่าเงาส่งผลต่อระบบอย่างไร Optimizer ช่วยได้แค่ไหน และเมื่อไรที่ไม่จำเป็นต้องใช้
ทำไมเงาเพียงเล็กน้อยจึงทำให้ไฟลดลงมาก
บ้านส่วนใหญ่ใช้ อินเวอร์เตอร์แบบสตริง ซึ่งต่อแผงหลายแผงแบบอนุกรมเป็นสายเดียว (สตริง) กระแสที่ไหลผ่านทุกแผงในสตริงต้องเท่ากัน เปรียบเหมือนท่อน้ำที่ต่อกันเป็นเส้นเดียว ถ้ามีช่วงใดตีบ น้ำทั้งเส้นก็ไหลได้น้อยลง
เมื่อแผงหนึ่งโดนเงา แผงนั้นผลิตกระแสได้น้อยลง ทั้งสตริงจึงถูกจำกัดตามแผงที่อ่อนที่สุด เงาจากเสาไฟหรือใบไม้เพียงบางส่วนจึงอาจทำให้ไฟทั้งชุดลดลงมากกว่าพื้นที่ที่โดนเงาจริง
การสูญเสียแบบนี้มี 2 ชื่อที่ควรรู้
- Shading Loss: พลังงานที่เสียไปเพราะเงาบังแผง
- Mismatch Loss: พลังงานที่เสียไปเพราะแผงในสตริงเดียวกันทำงานไม่เท่ากัน เช่น วางแผงคนละทิศหรือคนละระนาบหลังคา แผงเสื่อมไม่เท่ากัน หรือมีฝุ่นไม่เท่ากัน
ไดโอดบายพาสช่วยได้ระดับหนึ่ง
แผงโซลาร์เซลล์ส่วนใหญ่มี ไดโอดบายพาส (Bypass Diode) 3 ตัวในกล่องรวมสายหลังแผง แต่ละตัวดูแลเซลล์หนึ่งกลุ่ม เมื่อกลุ่มเซลล์ใดโดนเงาหนัก ไดโอดจะทำงานให้กระแสไหลข้ามกลุ่มนั้นไป ทำให้สตริงยังผลิตไฟต่อได้ แต่ก็มีข้อจำกัด
- แผงจะเสียกำลังของเซลล์กลุ่มนั้นไปทั้งกลุ่ม แม้จะโดนเงาเพียงบางเซลล์
- ไดโอดที่ทำงานบ่อยจะเกิดความร้อน ถ้าเงาบังจุดเดิมทุกวัน ไดโอดอาจเสื่อมหรือเสียได้
- ไดโอดที่เสียแบบลัดวงจรทำให้แผงเสียกำลังถาวร แม้ไม่มีเงา ส่วนแบบขาดอาจทำให้เกิดจุดร้อน (Hot Spot) บนแผง
Optimizer ทำงานอย่างไร
Optimizer เป็นตัวแปลงไฟ DC เป็น DC ติดตั้งระหว่างแผงกับสายสตริง แต่ละตัวมีวงจรติดตามจุดกำลังสูงสุด (MPPT) ของแผงตัวเอง
- แผงที่ได้แดดเต็มยังทำงานเต็มกำลัง
- แผงที่โดนเงาปรับแรงดันและกระแสของตัวเองใหม่ จ่ายเท่าที่ผลิตได้ โดยไม่ทำให้กระแสของทั้งสตริงต่ำลง
- ไดโอดบายพาสต้องทำงานน้อยลง แต่ถ้าเซลล์บางกลุ่มในแผงโดนเงาหนัก ไดโอดในแผงนั้นก็ยังทำงานตามปกติ
ผลคือระบบเก็บพลังงานที่เสียไปจาก Shading Loss และ Mismatch Loss กลับคืนมาได้บางส่วน ปริมาณที่ได้คืนขึ้นกับลักษณะเงาของแต่ละหลังคา หลังคาที่ไม่มีเงาเลยจะได้ประโยชน์ด้านนี้น้อย
ประโยชน์อื่นนอกจากแก้ปัญหาเงา
- ติดตั้งแผงหลายทิศหรือหลายมุมเอียง ได้ยืดหยุ่นขึ้น และบางรุ่นรองรับสตริงที่จำนวนแผงไม่เท่ากัน
- มอนิเตอร์รายแผง ดูได้ว่าแผงไหนผลิตไฟต่ำผิดปกติ ช่วยหาปัญหาได้เร็ว
- Rapid Shutdown หลายรุ่นสามารถตัดแรงดัน DC บนหลังคาเมื่อสั่งหยุดฉุกเฉิน เช่น Tigo TS4-A-O ที่รวมการ Optimize การมอนิเตอร์ และ Rapid Shutdown ไว้ในตัวเดียว อ่านเพิ่มเติมที่ Rapid Shutdown คืออะไร
Optimizer กับไมโครอินเวอร์เตอร์ ต่างกันอย่างไร
ทั้งสองแบบเป็นอุปกรณ์ระดับแผงเหมือนกัน แต่ต่างกันที่ไฟขาออก
- Optimizer ยังส่งไฟ DC ไปรวมที่อินเวอร์เตอร์แบบสตริงเหมือนเดิม ใช้ได้กับระบบออนกริดและไฮบริด ระบบบางยี่ห้อออกแบบให้ Optimizer ทำงานคู่กับอินเวอร์เตอร์ยี่ห้อเดียวกันเท่านั้น ขณะที่บางยี่ห้อใช้เสริมกับอินเวอร์เตอร์สตริงทั่วไปได้
- ไมโครอินเวอร์เตอร์ แปลงไฟเป็น AC ที่แผงเลย แต่ละแผงทำงานอิสระโดยสมบูรณ์ เหมาะกับระบบเล็กหรือหลังคาที่ซับซ้อนมาก
ติดทุกแผง หรือติดเฉพาะแผงที่มีเงา
Optimizer บางระบบต้องติดครบทุกแผง แต่บางรุ่นออกแบบให้ติดตั้ง เฉพาะแผงที่มีปัญหาเงา ได้ ช่วยลดต้นทุน ทั้งนี้ต้องตรวจคู่มือของผู้ผลิตว่ารองรับการติดตั้งแบบใด และถ้าต้องการใช้ฟังก์ชัน Rapid Shutdown มักต้องติดครบทุกแผงพร้อมอุปกรณ์ส่งสัญญาณ
เมื่อไรควรใช้ และเมื่อไรไม่จำเป็น
ควรพิจารณาใช้ Optimizer เมื่อ
- มีเงาบังบางแผงเป็นประจำในบางช่วงของวัน
- หลังคามีหลายด้าน หลายทิศ หรือมุมเอียงต่างกัน และอินเวอร์เตอร์มีช่อง MPPT ไม่พอแยก
- ต้องการมอนิเตอร์รายแผง หรือต้องการระบบ Rapid Shutdown
อาจไม่จำเป็นเมื่อ
- หลังคาโล่ง ไม่มีเงาตลอดวัน และแผงอยู่ทิศเดียวกันทั้งหมด
- แยกแผงแต่ละทิศเข้าช่อง MPPT คนละช่องของ อินเวอร์เตอร์ ได้อยู่แล้ว
สิ่งที่ Optimizer แก้ไม่ได้
- เงาที่บังทั้งแผงเกือบทั้งวัน เช่น แผงที่อยู่หลังปล่องหรือผนังสูง ทางที่ดีกว่าคือย้ายแผงหรือไม่ติดแผงจุดนั้น เพราะแม้มี Optimizer แผงที่โดนเงาซ้ำทุกวันก็ยังอาจเกิดจุดร้อนได้
- ฝุ่นและคราบสกปรกที่สะสมทั่วแผง ซึ่งแก้ได้ด้วยการทำความสะอาด
การวางตำแหน่งแผงให้หลบเงาตั้งแต่ขั้นออกแบบจึงยังสำคัญที่สุด อ่านเรื่องทิศและมุมเอียงได้ที่ ติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด
ข้อควรรู้ก่อนเลือกซื้อ
- ตรวจว่า Optimizer รองรับกำลังวัตต์ แรงดัน และกระแส ของแผงที่ใช้ แผงรุ่นใหม่กำลังสูงขึ้นเรื่อย ๆ
- ตรวจ ความเข้ากันได้กับอินเวอร์เตอร์ ทั้งเรื่องการทำงานและการมอนิเตอร์
- ใช้ ขั้วต่อรุ่นเดียวกัน ทั้งสองฝั่ง เพื่อป้องกันขั้วต่อหลวมหรือไหม้
- อุปกรณ์อยู่ใต้แผงบนหลังคา ควรเลือกรุ่นที่ทนความร้อนและความชื้น และสอบถามเงื่อนไขการรับประกัน
ดูอุปกรณ์ได้ที่หมวด Optimizer & Rapid Shutdown
สรุป
Optimizer ช่วยให้แผงโซลาร์เซลล์แต่ละแผงทำงานที่กำลังสูงสุดของตัวเอง แผงที่โดนเงาจึงไม่ดึงทั้งสตริงลง เหมาะกับหลังคาที่มีเงาบางส่วนหรือหลายทิศ และยังได้การมอนิเตอร์รายแผงกับ Rapid Shutdown ในหลายรุ่น แต่สำหรับหลังคาโล่งไม่มีเงา อาจไม่คุ้มที่จะติดเพิ่ม
ถ้าหลังคาบ้านคุณมีเงาและอยากรู้ว่าควรใช้ Optimizer หรือไม่ ทีม B2H Solar Energy ช่วยสำรวจหน้างานและออกแบบระบบให้ได้ ติดต่อ LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123
