ON/OFF-GRID HYBRID SYSTEM: เทียบออนกริด ออฟกริด และไฮบริดแบบละเอียด
ไฮบริดคือการผสมออนกริดกับออฟกริด ใช้ไฟจากแผง แบตเตอรี่ และการไฟฟ้า เก็บไฟไว้ใช้กลางคืนและมีไฟสำรองตอนไฟดับ แลกกับค่าแบตเตอรี่ บทความนี้เทียบทั้ง 3 ระบบทีละประเด็นพร้อมวิธีเลือก
ระบบโซล่าเซลล์แบบ ไฮบริด (On/Off-Grid Hybrid) เป็นส่วนผสมระหว่างระบบออฟกริดและออนกริด คือใช้ไฟได้ 3 แหล่ง ได้แก่ ไฟจากแผงโซล่าเซลล์ ไฟจากแบตเตอรี่ และไฟจากการไฟฟ้า เมื่อแผงผลิตไฟเกินการใช้งาน แบตเตอรี่จะเก็บไว้ใช้ภายหลัง และเมื่อไฟการไฟฟ้าดับ ยังมีไฟสำรองสำหรับวงจรที่เลือกไว้
ทั้ง 3 ระบบแยกกันด้วย 2 คำถาม คือ ต่อกับไฟการไฟฟ้าหรือไม่ และ มีแบตเตอรี่หรือไม่ บ้านที่ใช้ไฟกลางวันเป็นหลัก ออนกริดมักคืนทุนเร็วที่สุด บ้านที่ใช้ไฟหัวค่ำมากหรืออยากมีไฟสำรอง ไฮบริดตอบโจทย์กว่า ส่วนพื้นที่ที่ไม่มีไฟการไฟฟ้า ออฟกริดคือทางเลือกหลัก บทความนี้เจาะลึกการทำงานและการเลือก ถ้าต้องการภาพรวมแบบเข้าใจง่ายก่อน อ่าน โซล่าเซลล์ 3 ระบบ
หลักการทำงานของระบบไฮบริด
แผงโซล่าเซลล์รับแสงแล้วเปลี่ยนเป็นไฟฟ้ากระแสตรง (DC) ส่งเข้า ไฮบริดอินเวอร์เตอร์ ซึ่งแปลงเป็นไฟฟ้ากระแสสลับ (AC) ให้บ้าน ฝั่งหนึ่งของอินเวอร์เตอร์เชื่อมกับระบบจำหน่ายของการไฟฟ้า อีกฝั่งต่อกับแบตเตอรี่ และอินเวอร์เตอร์เป็นตัวตัดสินว่าจะใช้ไฟจากแหล่งไหนก่อน
กลางวัน
- ไฟจากแผงจ่ายให้เครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านก่อน
- ถ้าไม่พอ ดึงจากแบตเตอรี่หรือการไฟฟ้ามาเสริมโดยอัตโนมัติ ตามการตั้งค่า
- ถ้าผลิตเกิน ชาร์จเข้าแบตเตอรี่ และเมื่อแบตเตอรี่เต็ม ส่วนที่เกินจะจ่ายย้อนออกไป หรือถูกจำกัดไม่ให้จ่ายย้อน ตามการตั้งค่าและเงื่อนไขของการไฟฟ้า
กลางคืน
- ดึงไฟจากแบตเตอรี่มาใช้ก่อน จนถึงระดับสำรองขั้นต่ำที่ตั้งไว้
- จากนั้นใช้ไฟจากการไฟฟ้าต่อ
เมื่อไฟการไฟฟ้าดับ
อินเวอร์เตอร์ตัดตัวเองออกจากสายการไฟฟ้า แล้วจ่ายไฟจากแบตเตอรี่และแผงให้ วงจรสำรอง (Backup Load) ที่ต่อผ่านช่องจ่ายไฟสำรองของอินเวอร์เตอร์ ซึ่งโดยทั่วไปไม่ใช่ทั้งบ้าน ดูภาพการไหลของพลังงานแต่ละช่วงได้ที่ แบบจำลองการไหลของพลังงานระบบไฮบริด
ระบบออนกริดและออฟกริดต่างจากไฮบริดอย่างไร
ออนกริด (On-Grid)
ไม่มีแบตเตอรี่ อินเวอร์เตอร์ออนกริดซิงก์แรงดันและความถี่กับไฟการไฟฟ้า เครื่องใช้ไฟฟ้าใช้ไฟจากแผงก่อน ขาดเท่าไรดึงจากการไฟฟ้า เมื่อไฟการไฟฟ้าดับ อินเวอร์เตอร์จะ หยุดจ่ายไฟทันที ตามระบบป้องกันการจ่ายไฟย้อน (Anti-Islanding) เพื่อความปลอดภัยของช่างที่ซ่อมสาย บ้านจึงไม่มีไฟแม้มีแดด
ออฟกริด (Off-Grid)
ไม่เชื่อมต่อกับการไฟฟ้า แผงชาร์จแบตเตอรี่ แล้วอินเวอร์เตอร์แปลงไฟจากแบตเตอรี่ไปใช้ ทุกหน่วยที่ใช้ตอนกลางคืนหรือวันฝนตกต้องมาจากแบตเตอรี่ จึงต้องออกแบบเผื่อ วันแดดน้อยติดกันหลายวัน เหมาะกับพื้นที่ห่างไกล ไร่ สวน หรือจุดที่เดินสายจากการไฟฟ้าแพงมาก
เปรียบเทียบ 3 ระบบทีละประเด็น
การเชื่อมต่อและแบตเตอรี่
- ออนกริด: ต่อการไฟฟ้า ไม่มีแบตเตอรี่
- ออฟกริด: ไม่ต่อการไฟฟ้า ต้องมีแบตเตอรี่
- ไฮบริด: ต่อการไฟฟ้า มีแบตเตอรี่
เมื่อไฟการไฟฟ้าดับหรือไฟตก
- ออนกริด: หยุดทำงาน ไม่มีไฟใช้
- ออฟกริด: ไม่ได้รับผลกระทบ ใช้ไฟจากแบตเตอรี่ตามปกติ
- ไฮบริด: มีไฟสำหรับวงจรสำรองที่ออกแบบไว้
ค่าลงทุนเริ่มต้น (ขนาดแผงเท่ากัน)
- ออนกริด: ต่ำที่สุด คืนทุนเร็วที่สุด
- ไฮบริด: สูงขึ้นตามความจุแบตเตอรี่
- ออฟกริด: มักสูงที่สุดต่อหน่วยไฟที่ใช้ได้จริง เพราะต้องเผื่อวันแดดน้อย
การขออนุญาต
- ออนกริดและไฮบริด: ระบบที่ติดบนหลังคาไม่เกิน 160 ตร.ม. และน้ำหนักไม่เกิน 20 กก./ตร.ม. ไม่ต้องขอ อ.1 แต่ต้องให้วิศวกรโยธารับรองโครงสร้างและแจ้งท้องถิ่น แจ้งยกเว้นใบอนุญาตกับ กกพ. (ขนาดต่ำกว่า 1,000 kVA) และยื่นขอเชื่อมต่อขนานกับการไฟฟ้าพร้อม Single Line Diagram ที่วิศวกรไฟฟ้ารับรอง ขั้นตอนเต็มอยู่ใน ขั้นตอนการขออนุญาตติดตั้งโซล่าเซลล์
- ออฟกริด: ไม่ต้องขอเชื่อมต่อกับการไฟฟ้า แต่ยังต้องดูเรื่องโครงสร้างหลังคา
การขายไฟคืน
- โครงการ โซลาร์ภาคประชาชน ปี 2569 รับซื้อ 2.20 บาท/หน่วย นาน 10 ปี สำหรับบ้านอยู่อาศัย ขนาดไม่เกิน 5 kW ต่อมิเตอร์ ระบบที่เชื่อมต่อกับการไฟฟ้ายื่นได้ หากอินเวอร์เตอร์ผ่านข้อกำหนดทางเทคนิคของการไฟฟ้า (ระบบที่มีแบตเตอรี่ควรสอบถามเงื่อนไขกับการไฟฟ้าในพื้นที่ก่อนยื่น) ส่วนพื้นที่ กฟน. ถ้าอินเวอร์เตอร์ใหญ่กว่า 5 kW ต้องติดอุปกรณ์จำกัดการจ่ายไฟย้อน (Export Limiter)
- ออฟกริด: ขายคืนไม่ได้ เพราะไม่ได้เชื่อมต่อ
การดูแลรักษา
- ทุกระบบ: ล้างแผงเมื่อมีฝุ่นสะสม ตรวจขั้วต่อและสายไฟ ดูข้อมูลการผลิตจากแอป
- ไฮบริดและออฟกริด: ตรวจสถานะแบตเตอรี่และระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS) วางแบตเตอรี่ในที่อากาศถ่ายเท ไม่ร้อนจัด และเลือกขนาดสาย ฟิวส์ และเบรกเกอร์ DC ฝั่งแบตเตอรี่ให้ถูกต้อง
ข้อดีและข้อด้อยของระบบไฮบริด
ข้อดี
- ระบบไฟมีความเสถียร เพราะมีแหล่งจ่ายไฟ 3 แหล่ง คือ โซล่าเซลล์ แบตเตอรี่ และการไฟฟ้า
- บริหารแหล่งพลังงานให้ใช้ไฟจากแหล่งที่ถูกที่สุดได้ เช่น ใช้ไฟจากแบตเตอรี่ช่วง 18.00–22.00 น. วันธรรมดา ซึ่งยังเป็นช่วง On-Peak ของ มิเตอร์ TOU
- มีไฟใช้กลางคืนและยามฉุกเฉิน เช่น ไฟตก ไฟดับ สำหรับวงจรสำรอง
ข้อด้อย
- อุปกรณ์และระบบซับซ้อนขึ้น เงินลงทุนและค่าบำรุงรักษาสูงกว่าออนกริด
- แบตเตอรี่ราคาสูงและอายุการใช้งานสั้นกว่าแผงโซล่าเซลล์ ถ้าลงทุนเพื่อลดค่าไฟอย่างเดียว ระยะคืนทุนจะนานขึ้น อายุแบตเตอรี่ขึ้นกับชนิด จำนวนรอบชาร์จ และอุณหภูมิ ควรดูเงื่อนไขการรับประกันของผู้ผลิตก่อนซื้อ
- กำลังจ่ายตอนไฟดับจำกัดตามขนาดอินเวอร์เตอร์และแบตเตอรี่ ต้องเลือกวงจรสำรองให้เหมาะ
เลือกระบบไหนดี ดูจาก 4 คำถาม
- บ้านใช้ไฟช่วงไหนมากที่สุด กลางวันเลือกออนกริด หัวค่ำถึงกลางคืนพิจารณาไฮบริด
- ไฟดับหรือไฟตกบ่อยไหม และมีอุปกรณ์ที่ห้ามดับหรือเปล่า เช่น ตู้เย็น ปั๊มน้ำ เราเตอร์ กล้องวงจรปิด ถ้าใช่ ไฮบริดคือคำตอบ
- มีไฟการไฟฟ้าเข้าถึงหรือไม่ ถ้าไม่มี หรือค่าเดินสายสูงมาก พิจารณาออฟกริด
- งบประมาณตอนนี้เท่าไร ถ้างบจำกัด เริ่มจากอินเวอร์เตอร์ไฮบริดที่ยังไม่ใส่แบตเตอรี่ หรือออนกริดที่ต่อยอดได้ แล้วค่อยเพิ่มแบตเตอรี่ภายหลัง (ตรวจสเปกกับผู้ผลิตก่อน)
ลองใส่เครื่องใช้ไฟฟ้าของบ้านคุณใน โปรแกรมออกแบบระบบโซล่าร์เซลล์ Hybrid ซึ่งเปรียบเทียบค่าไฟและระยะคืนทุนให้
สรุป
ระบบไฮบริดรวมข้อดีของออนกริดและออฟกริด ใช้ไฟจากแผงตอนกลางวัน เก็บไว้ใช้กลางคืน และมีไฟสำรองตอนไฟดับ แลกกับค่าแบตเตอรี่และความซับซ้อนที่มากขึ้น ระบบออนกริดยังถูกที่สุดและคืนทุนเร็วสำหรับบ้านที่ใช้ไฟกลางวัน ส่วนออฟกริดเหมาะกับพื้นที่ที่ไม่มีไฟการไฟฟ้า การเลือกที่ดีเริ่มจากดูบิลค่าไฟและช่วงเวลาที่บ้านใช้ไฟจริง
B2H Solar Energy มีอินเวอร์เตอร์ระบบไฮบริดจำหน่าย พร้อมบริการสำรวจหน้างาน ออกแบบ ติดตั้ง และดำเนินเรื่องขออนุญาต ติดต่อ LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123
หมายเหตุ: เงื่อนไขการขออนุญาต อัตราค่าไฟ และโครงการรับซื้อไฟฟ้าอ้างอิงประกาศที่มีผล ณ ปี 2569 และอาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่อีกครั้ง
