บทความ

ON/OFF-GRID HYBRID SYSTEM: เทียบออนกริด ออฟกริด และไฮบริดแบบละเอียด

ไฮบริดคือการผสมออนกริดกับออฟกริด ใช้ไฟจากแผง แบตเตอรี่ และการไฟฟ้า เก็บไฟไว้ใช้กลางคืนและมีไฟสำรองตอนไฟดับ แลกกับค่าแบตเตอรี่ บทความนี้เทียบทั้ง 3 ระบบทีละประเด็นพร้อมวิธีเลือก

ระบบโซล่าเซลล์แบบ ไฮบริด (On/Off-Grid Hybrid) เป็นส่วนผสมระหว่างระบบออฟกริดและออนกริด คือใช้ไฟได้ 3 แหล่ง ได้แก่ ไฟจากแผงโซล่าเซลล์ ไฟจากแบตเตอรี่ และไฟจากการไฟฟ้า เมื่อแผงผลิตไฟเกินการใช้งาน แบตเตอรี่จะเก็บไว้ใช้ภายหลัง และเมื่อไฟการไฟฟ้าดับ ยังมีไฟสำรองสำหรับวงจรที่เลือกไว้

ทั้ง 3 ระบบแยกกันด้วย 2 คำถาม คือ ต่อกับไฟการไฟฟ้าหรือไม่ และ มีแบตเตอรี่หรือไม่ บ้านที่ใช้ไฟกลางวันเป็นหลัก ออนกริดมักคืนทุนเร็วที่สุด บ้านที่ใช้ไฟหัวค่ำมากหรืออยากมีไฟสำรอง ไฮบริดตอบโจทย์กว่า ส่วนพื้นที่ที่ไม่มีไฟการไฟฟ้า ออฟกริดคือทางเลือกหลัก บทความนี้เจาะลึกการทำงานและการเลือก ถ้าต้องการภาพรวมแบบเข้าใจง่ายก่อน อ่าน โซล่าเซลล์ 3 ระบบ

หลักการทำงานของระบบไฮบริด

แผงโซล่าเซลล์รับแสงแล้วเปลี่ยนเป็นไฟฟ้ากระแสตรง (DC) ส่งเข้า ไฮบริดอินเวอร์เตอร์ ซึ่งแปลงเป็นไฟฟ้ากระแสสลับ (AC) ให้บ้าน ฝั่งหนึ่งของอินเวอร์เตอร์เชื่อมกับระบบจำหน่ายของการไฟฟ้า อีกฝั่งต่อกับแบตเตอรี่ และอินเวอร์เตอร์เป็นตัวตัดสินว่าจะใช้ไฟจากแหล่งไหนก่อน

กลางวัน

  1. ไฟจากแผงจ่ายให้เครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านก่อน
  2. ถ้าไม่พอ ดึงจากแบตเตอรี่หรือการไฟฟ้ามาเสริมโดยอัตโนมัติ ตามการตั้งค่า
  3. ถ้าผลิตเกิน ชาร์จเข้าแบตเตอรี่ และเมื่อแบตเตอรี่เต็ม ส่วนที่เกินจะจ่ายย้อนออกไป หรือถูกจำกัดไม่ให้จ่ายย้อน ตามการตั้งค่าและเงื่อนไขของการไฟฟ้า

กลางคืน

  1. ดึงไฟจากแบตเตอรี่มาใช้ก่อน จนถึงระดับสำรองขั้นต่ำที่ตั้งไว้
  2. จากนั้นใช้ไฟจากการไฟฟ้าต่อ

เมื่อไฟการไฟฟ้าดับ

อินเวอร์เตอร์ตัดตัวเองออกจากสายการไฟฟ้า แล้วจ่ายไฟจากแบตเตอรี่และแผงให้ วงจรสำรอง (Backup Load) ที่ต่อผ่านช่องจ่ายไฟสำรองของอินเวอร์เตอร์ ซึ่งโดยทั่วไปไม่ใช่ทั้งบ้าน ดูภาพการไหลของพลังงานแต่ละช่วงได้ที่ แบบจำลองการไหลของพลังงานระบบไฮบริด

ระบบออนกริดและออฟกริดต่างจากไฮบริดอย่างไร

ออนกริด (On-Grid)

ไม่มีแบตเตอรี่ อินเวอร์เตอร์ออนกริดซิงก์แรงดันและความถี่กับไฟการไฟฟ้า เครื่องใช้ไฟฟ้าใช้ไฟจากแผงก่อน ขาดเท่าไรดึงจากการไฟฟ้า เมื่อไฟการไฟฟ้าดับ อินเวอร์เตอร์จะ หยุดจ่ายไฟทันที ตามระบบป้องกันการจ่ายไฟย้อน (Anti-Islanding) เพื่อความปลอดภัยของช่างที่ซ่อมสาย บ้านจึงไม่มีไฟแม้มีแดด

ออฟกริด (Off-Grid)

ไม่เชื่อมต่อกับการไฟฟ้า แผงชาร์จแบตเตอรี่ แล้วอินเวอร์เตอร์แปลงไฟจากแบตเตอรี่ไปใช้ ทุกหน่วยที่ใช้ตอนกลางคืนหรือวันฝนตกต้องมาจากแบตเตอรี่ จึงต้องออกแบบเผื่อ วันแดดน้อยติดกันหลายวัน เหมาะกับพื้นที่ห่างไกล ไร่ สวน หรือจุดที่เดินสายจากการไฟฟ้าแพงมาก

เปรียบเทียบ 3 ระบบทีละประเด็น

การเชื่อมต่อและแบตเตอรี่

  • ออนกริด: ต่อการไฟฟ้า ไม่มีแบตเตอรี่
  • ออฟกริด: ไม่ต่อการไฟฟ้า ต้องมีแบตเตอรี่
  • ไฮบริด: ต่อการไฟฟ้า มีแบตเตอรี่

เมื่อไฟการไฟฟ้าดับหรือไฟตก

  • ออนกริด: หยุดทำงาน ไม่มีไฟใช้
  • ออฟกริด: ไม่ได้รับผลกระทบ ใช้ไฟจากแบตเตอรี่ตามปกติ
  • ไฮบริด: มีไฟสำหรับวงจรสำรองที่ออกแบบไว้

ค่าลงทุนเริ่มต้น (ขนาดแผงเท่ากัน)

  • ออนกริด: ต่ำที่สุด คืนทุนเร็วที่สุด
  • ไฮบริด: สูงขึ้นตามความจุแบตเตอรี่
  • ออฟกริด: มักสูงที่สุดต่อหน่วยไฟที่ใช้ได้จริง เพราะต้องเผื่อวันแดดน้อย

การขออนุญาต

  • ออนกริดและไฮบริด: ระบบที่ติดบนหลังคาไม่เกิน 160 ตร.ม. และน้ำหนักไม่เกิน 20 กก./ตร.ม. ไม่ต้องขอ อ.1 แต่ต้องให้วิศวกรโยธารับรองโครงสร้างและแจ้งท้องถิ่น แจ้งยกเว้นใบอนุญาตกับ กกพ. (ขนาดต่ำกว่า 1,000 kVA) และยื่นขอเชื่อมต่อขนานกับการไฟฟ้าพร้อม Single Line Diagram ที่วิศวกรไฟฟ้ารับรอง ขั้นตอนเต็มอยู่ใน ขั้นตอนการขออนุญาตติดตั้งโซล่าเซลล์
  • ออฟกริด: ไม่ต้องขอเชื่อมต่อกับการไฟฟ้า แต่ยังต้องดูเรื่องโครงสร้างหลังคา

การขายไฟคืน

  • โครงการ โซลาร์ภาคประชาชน ปี 2569 รับซื้อ 2.20 บาท/หน่วย นาน 10 ปี สำหรับบ้านอยู่อาศัย ขนาดไม่เกิน 5 kW ต่อมิเตอร์ ระบบที่เชื่อมต่อกับการไฟฟ้ายื่นได้ หากอินเวอร์เตอร์ผ่านข้อกำหนดทางเทคนิคของการไฟฟ้า (ระบบที่มีแบตเตอรี่ควรสอบถามเงื่อนไขกับการไฟฟ้าในพื้นที่ก่อนยื่น) ส่วนพื้นที่ กฟน. ถ้าอินเวอร์เตอร์ใหญ่กว่า 5 kW ต้องติดอุปกรณ์จำกัดการจ่ายไฟย้อน (Export Limiter)
  • ออฟกริด: ขายคืนไม่ได้ เพราะไม่ได้เชื่อมต่อ

การดูแลรักษา

  • ทุกระบบ: ล้างแผงเมื่อมีฝุ่นสะสม ตรวจขั้วต่อและสายไฟ ดูข้อมูลการผลิตจากแอป
  • ไฮบริดและออฟกริด: ตรวจสถานะแบตเตอรี่และระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS) วางแบตเตอรี่ในที่อากาศถ่ายเท ไม่ร้อนจัด และเลือกขนาดสาย ฟิวส์ และเบรกเกอร์ DC ฝั่งแบตเตอรี่ให้ถูกต้อง

ข้อดีและข้อด้อยของระบบไฮบริด

ข้อดี

  • ระบบไฟมีความเสถียร เพราะมีแหล่งจ่ายไฟ 3 แหล่ง คือ โซล่าเซลล์ แบตเตอรี่ และการไฟฟ้า
  • บริหารแหล่งพลังงานให้ใช้ไฟจากแหล่งที่ถูกที่สุดได้ เช่น ใช้ไฟจากแบตเตอรี่ช่วง 18.00–22.00 น. วันธรรมดา ซึ่งยังเป็นช่วง On-Peak ของ มิเตอร์ TOU
  • มีไฟใช้กลางคืนและยามฉุกเฉิน เช่น ไฟตก ไฟดับ สำหรับวงจรสำรอง

ข้อด้อย

  • อุปกรณ์และระบบซับซ้อนขึ้น เงินลงทุนและค่าบำรุงรักษาสูงกว่าออนกริด
  • แบตเตอรี่ราคาสูงและอายุการใช้งานสั้นกว่าแผงโซล่าเซลล์ ถ้าลงทุนเพื่อลดค่าไฟอย่างเดียว ระยะคืนทุนจะนานขึ้น อายุแบตเตอรี่ขึ้นกับชนิด จำนวนรอบชาร์จ และอุณหภูมิ ควรดูเงื่อนไขการรับประกันของผู้ผลิตก่อนซื้อ
  • กำลังจ่ายตอนไฟดับจำกัดตามขนาดอินเวอร์เตอร์และแบตเตอรี่ ต้องเลือกวงจรสำรองให้เหมาะ

เลือกระบบไหนดี ดูจาก 4 คำถาม

  1. บ้านใช้ไฟช่วงไหนมากที่สุด กลางวันเลือกออนกริด หัวค่ำถึงกลางคืนพิจารณาไฮบริด
  2. ไฟดับหรือไฟตกบ่อยไหม และมีอุปกรณ์ที่ห้ามดับหรือเปล่า เช่น ตู้เย็น ปั๊มน้ำ เราเตอร์ กล้องวงจรปิด ถ้าใช่ ไฮบริดคือคำตอบ
  3. มีไฟการไฟฟ้าเข้าถึงหรือไม่ ถ้าไม่มี หรือค่าเดินสายสูงมาก พิจารณาออฟกริด
  4. งบประมาณตอนนี้เท่าไร ถ้างบจำกัด เริ่มจากอินเวอร์เตอร์ไฮบริดที่ยังไม่ใส่แบตเตอรี่ หรือออนกริดที่ต่อยอดได้ แล้วค่อยเพิ่มแบตเตอรี่ภายหลัง (ตรวจสเปกกับผู้ผลิตก่อน)

ลองใส่เครื่องใช้ไฟฟ้าของบ้านคุณใน โปรแกรมออกแบบระบบโซล่าร์เซลล์ Hybrid ซึ่งเปรียบเทียบค่าไฟและระยะคืนทุนให้

สรุป

ระบบไฮบริดรวมข้อดีของออนกริดและออฟกริด ใช้ไฟจากแผงตอนกลางวัน เก็บไว้ใช้กลางคืน และมีไฟสำรองตอนไฟดับ แลกกับค่าแบตเตอรี่และความซับซ้อนที่มากขึ้น ระบบออนกริดยังถูกที่สุดและคืนทุนเร็วสำหรับบ้านที่ใช้ไฟกลางวัน ส่วนออฟกริดเหมาะกับพื้นที่ที่ไม่มีไฟการไฟฟ้า การเลือกที่ดีเริ่มจากดูบิลค่าไฟและช่วงเวลาที่บ้านใช้ไฟจริง

B2H Solar Energy มีอินเวอร์เตอร์ระบบไฮบริดจำหน่าย พร้อมบริการสำรวจหน้างาน ออกแบบ ติดตั้ง และดำเนินเรื่องขออนุญาต ติดต่อ LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123

หมายเหตุ: เงื่อนไขการขออนุญาต อัตราค่าไฟ และโครงการรับซื้อไฟฟ้าอ้างอิงประกาศที่มีผล ณ ปี 2569 และอาจเปลี่ยนแปลงได้ โปรดตรวจสอบกับหน่วยงานในพื้นที่อีกครั้ง

ON/OFF-GRID HYBRID SYSTEM: เทียบออนกริด ออฟกริด และไฮบริดแบบละเอียด