บทความ

แผง SOLAR CELL ทำงานไม่เสถียร เกิดจากอะไร? สาเหตุและวิธีตรวจเบื้องต้น

แผงโซลาร์เซลล์ผลิตไฟขึ้นลงหรือไม่เสถียร มักเกิดจากเมฆ เงา ฝุ่น ความร้อน ขั้วต่อหลวม ไดโอดหรือแผงเสื่อม และอินเวอร์เตอร์ตัดการทำงานเพราะแรงดันไฟบ้านสูง บทความนี้สรุปวิธีแยกอาการปกติกับผิดปกติ และสิ่งที่ตรวจเองได้

แผงโซลาร์เซลล์ที่ผลิตไฟ ขึ้นลงไม่สม่ำเสมอ เป็นอาการที่เจ้าของบ้านพบบ่อย ส่วนใหญ่เป็นเรื่องปกติจากธรรมชาติ เช่น เมฆบังแดดหรืออากาศร้อน แต่บางครั้งเป็นสัญญาณของปัญหาที่ต้องแก้ เช่น เงาบัง ขั้วต่อหลวม แผงหรือไดโอดเสื่อม หรืออินเวอร์เตอร์ตัดการทำงานเพราะแรงดันไฟฟ้าในสายส่งสูงเกินไป

วิธีแยกให้ออกคือดูว่า อาการเกิดกับทั้งระบบพร้อมกัน หรือเกิดซ้ำในเวลาเดิม และมีรหัสแจ้งเตือนหรือไม่ บทความนี้สรุปสาเหตุที่พบบ่อย และสิ่งที่ตรวจเองได้โดยไม่ต้องขึ้นหลังคาหรือแตะสายไฟ

สาเหตุจากธรรมชาติ: อาการปกติที่ไม่ต้องกังวล

เมฆเคลื่อนผ่าน

กำลังผลิตของแผงขึ้นกับความเข้มแสงโดยตรง เมื่อเมฆลอยผ่าน กราฟการผลิตในแอปจะตกลงแล้วกลับขึ้นมาใหม่ วันที่เมฆเยอะกราฟจึงเป็นฟันเลื่อย ส่วนช่วงเช้าตรู่และเย็นที่แสงอ่อน อินเวอร์เตอร์อาจเปิดปิดหลายครั้ง ทั้งสองอย่างเป็นเรื่องปกติ ช่วงหน้าฝนภาพรวมการผลิตต่อวันก็จะลดลงตามไปด้วย อ่านเพิ่มเติมที่ ช่วงหน้าฝน โซล่าร์เซลล์ยังผลิตได้หรือไม่

ความร้อนของแผง

แผงยิ่งร้อน ยิ่งผลิตไฟได้น้อยลง ดาต้าชีทของแผงจะระบุ ค่าสัมประสิทธิ์อุณหภูมิ (Temperature Coefficient of Pmax) ซึ่งแผงรุ่นใหม่มักอยู่ราว -0.29 ถึง -0.35% ต่อองศาเซลเซียส หมายความว่าแผงที่ร้อนกว่า 25 °C ไป 40 องศา (บนหลังคาไทยช่วงบ่ายเกิดขึ้นได้) จะผลิตไฟได้น้อยกว่าค่าบนฉลากราว 12–14% กราฟช่วงเที่ยงถึงบ่ายในหน้าร้อนจึงอาจไม่สูงอย่างที่คาด อ่านเพิ่มเติมที่ อุณหภูมิของแผงโซลาร์เซลล์กับประสิทธิภาพ

สาเหตุจากการติดตั้งและสภาพแวดล้อม

เงาบังบางส่วน

ถ้ากำลังผลิตตกลงในช่วงเวลาเดิมทุกวัน แม้ฟ้าใส มักเป็นเพราะเงาจากต้นไม้ เสาอากาศ ถังน้ำ หรืออาคารข้างเคียง ในระบบสตริงที่ต่อแผงอนุกรมกัน แผงที่โดนเงาเพียงแผงเดียวอาจดึงทั้งสตริงลง วิธีแก้คือตัดแต่งต้นไม้ ย้ายแผง หรือใช้ Optimizer อ่านเพิ่มเติมที่ Solar cell Optimizer ตัวช่วยเมื่อมีเงาบัง

ทิศและมุมเอียงไม่เหมาะสม

แผงที่หันทิศหรือเอียงไม่เหมาะ จะรับแสงได้น้อยกว่าที่ควรในบางช่วงของวันหรือของปี ทำให้กราฟการผลิตไม่เป็นอย่างที่คาด อ่านเพิ่มเติมที่ การติดตั้งโซล่าเซลล์ หันหน้าไปทางไหนดีที่สุด

ฝุ่นและคราบสกปรก

ฝุ่น คราบนก และใบไม้ที่สะสม ทำให้ผลิตไฟลดลงอย่างช้า ๆ ต่อเนื่อง ไม่ได้ขึ้นลงเร็ว แต่ถ้ามีคราบหนาเฉพาะจุดอาจทำให้เกิดจุดร้อนได้ แผงที่เอียงน้อยมากจะสะสมฝุ่นง่ายกว่า

ขั้วต่อหลวมหรือไม่เข้ากัน

ขั้วต่อ MC4 ที่ย้ำไม่แน่น ต่อข้ามยี่ห้อ หรือมีน้ำเข้า ทำให้ไฟขาด ๆ หาย ๆ เกิดความร้อนสะสม และอาจไหม้ได้ อาการคือสตริงใดสตริงหนึ่งไฟหายไปเป็นช่วง ๆ หรืออินเวอร์เตอร์แจ้งเตือนเกี่ยวกับสตริง

สาเหตุจากอุปกรณ์เสื่อมหรือชำรุด

  • ไดโอดบายพาสเสีย: แผงส่วนใหญ่มีไดโอดบายพาส 3 ตัว ถ้าตัวใดเสียแบบลัดวงจร แรงดันของแผงจะหายไปราวหนึ่งในสาม และสตริงนั้นผลิตไฟน้อยลงถาวร แม้ไม่มีเงา
  • จุดร้อน (Hot Spot) และรอยร้าวในเซลล์: ความร้อนที่กระจุกตัวอยู่ที่จุดใดจุดหนึ่ง อาจเกิดจากแรงกระแทก การเหยียบแผง หรือเงาซ้ำจุดเดิมเป็นเวลานาน ถ้าปล่อยไว้นานเสี่ยงต่อการไหม้
  • ความชื้นเข้าแผง: แผงที่ปิดผนึกไม่ดี มีช่องว่างระหว่างกรอบกับกระจก หรือความชื้นซึมผ่านแผ่นหลังแผง (Backsheet สีขาวด้านหลัง) เข้าไปในชั้นฟิล์มห่อหุ้มเซลล์ อาจทำให้เกิดรอยเส้นสีเข้มคล้ายทางเดินของหอยทาก (Snail Trail) ซึ่งมักเกิดตามแนวรอยร้าวเล็ก ๆ ในเซลล์ และทำให้กำลังลดลง
  • PID (Potential Induced Degradation): เกิดจากความต่างศักย์สูงระหว่างเซลล์กับกระจกและกรอบแผง ทำให้ไอออนโซเดียมจากกระจกเคลื่อนเข้าไปฝังในเซลล์ แผงจึงผลิตไฟได้ลดลงและเสื่อมเร็วกว่าปกติ เกิดง่ายขึ้นเมื่ออากาศร้อนชื้น ควรเลือกแผงที่ระบุว่าทนต่อ PID (PID Resistant)
  • ความเป็นฉนวนต่ำ: สายหรือขั้วต่อที่ฉนวนเสื่อม ทำให้อินเวอร์เตอร์แจ้งเตือนเรื่อง Insulation Resistance หรือ PV Isolation และไม่ยอมเริ่มทำงาน มักเห็นชัดในช่วงเช้าหรือหลังฝนตกที่อากาศชื้น
  • แผงเสื่อมตามอายุ: แผงทุกแผงกำลังลดลงช้า ๆ ทุกปีตามที่ผู้ผลิตรับประกันไว้ แต่ถ้าลดลงเร็วกว่าที่ระบุในใบรับประกันมาก ควรให้ช่างตรวจ

สาเหตุจากอินเวอร์เตอร์และไฟการไฟฟ้า

ในหลายกรณี แผงไม่ได้มีปัญหาเลย แต่เป็นอินเวอร์เตอร์ที่หยุดทำงานเป็นช่วง ๆ

  • แรงดันไฟจากการไฟฟ้าสูงเกิน: ช่วงกลางวันที่บ้านในละแวกเดียวกันผลิตไฟจากโซลาร์พร้อมกัน แรงดันในสายส่งอาจสูงขึ้น อินเวอร์เตอร์ที่ต่อกับการไฟฟ้าจะตัดการจ่ายไฟเพื่อความปลอดภัยตามค่าที่การไฟฟ้ากำหนด แล้วกลับมาทำงานใหม่ภายหลัง อาการคือแอปแสดงว่าอินเวอร์เตอร์หยุดพร้อมรหัสเกี่ยวกับ Grid Overvoltage ห้ามปรับค่าการตั้งค่าป้องกันเอง ให้ช่างตรวจขนาดสายเมนและจุดต่อ หรือแจ้งการไฟฟ้า
  • อินเวอร์เตอร์ร้อนเกิน: ติดตั้งในที่โดนแดดหรืออับอากาศ อินเวอร์เตอร์จะลดกำลัง (Derating) เพื่อป้องกันตัวเอง
  • กำลังแผงมากกว่ากำลังอินเวอร์เตอร์: ช่วงเที่ยงที่แดดแรง กราฟอาจแบนราบที่ค่าสูงสุดของอินเวอร์เตอร์ (Clipping) ซึ่งเป็นผลจากการออกแบบ ไม่ใช่ความผิดปกติ
  • ระบบไฮบริดที่แบตเตอรี่เต็มและตั้งไม่ขายไฟคืน: อินเวอร์เตอร์ลดการผลิตให้เท่าที่บ้านใช้ ซึ่งเป็นการทำงานปกติ

ตรวจเบื้องต้นด้วยตัวเองอย่างปลอดภัย

  1. เปิดแอปมอนิเตอร์ ดูกราฟวันฟ้าใสเทียบกับวันเมฆเยอะ และจดรหัสแจ้งเตือน (Error Code) ที่ขึ้น
  2. ดูว่ากำลังตกในช่วงเวลาเดิมทุกวันหรือไม่ ถ้าใช่ ให้มองหาสิ่งที่อาจทำเงา
  3. เทียบกำลังของแต่ละสตริงหรือแต่ละช่อง MPPT ถ้าสตริงหนึ่งต่ำกว่าอีกสตริงมากผิดปกติ อาจมีแผง ไดโอด หรือขั้วต่อเสีย
  4. ดูจากพื้นด้านล่างว่ามีคราบสกปรก ใบไม้ หรือรอยแตกบนแผง และอินเวอร์เตอร์อยู่ในที่ร่ม อากาศถ่ายเท

ห้ามขึ้นหลังคา เปิดตู้ DC หรือถอดขั้วต่อเอง เพราะสายจากแผงมีไฟ DC แรงดันสูงตลอดเวลาที่มีแสง ถ้าอาการผิดปกติยังอยู่ ให้ช่างที่มีเครื่องมือวัดตรวจแรงดันและกระแสของแต่ละสตริง อ่านแนวทางซ่อมอย่างปลอดภัยได้ที่ 4 เทคนิค ซ่อมโซล่าเซลล์ให้ปลอดภัย

สรุป

แผงโซลาร์เซลล์ที่ผลิตไฟขึ้นลง ส่วนใหญ่เกิดจากเมฆและความร้อนซึ่งเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้ากำลังตกซ้ำในเวลาเดิม สตริงหนึ่งต่ำกว่าสตริงอื่นมาก หรืออินเวอร์เตอร์แจ้งรหัสผิดปกติ อาจเป็นสัญญาณของเงา ขั้วต่อหลวม ไดโอดหรือแผงเสื่อม หรือแรงดันไฟการไฟฟ้าสูง ซึ่งควรให้ช่างตรวจและแก้ไขตั้งแต่เนิ่น ๆ

ระบบโซลาร์เซลล์ที่บ้านทำงานไม่เสถียร และอยากให้ช่วยตรวจหาสาเหตุ ติดต่อ B2H Solar Energy ทาง LINE @b2hsolar หรือโทร 085-253-8123

แผง SOLAR CELL ทำงานไม่เสถียร เกิดจากอะไร? สาเหตุและวิธีตรวจเบื้องต้น
แผง SOLAR CELL ทำงานไม่เสถียร เกิดจากอะไร? สาเหตุและวิธีตรวจเบื้องต้น